Zoeken

De Stolpersteine werden maandagmiddag door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig voor het voormalige woonhuis van de familie Hollander aan de Amstelkade gelegd. Vanaf hier zijn de Joodse Hollander en zijn echtgenoot afgevoerd om in 1943 in Sobibor te worden vermoord.

De AVRO en het Olympisch Stadion hadden het initiatief genomen om met die Stolpersteine Han Hollander en echtgenote Leentje Hollander – Smeer te herdenken. De plechtigheid werd bijgewoond door Willemijn Maas en AVRO-voorzitter Paul Smits. Ook waren er enkele familieleden van Hollander aanwezig bij het leggen van de stenen.

Gevoelens van onbegrip

Kort na de Duitse inval werd Hollander ontslagen door de AVRO, nog voordat de Duitsers maatregelen eisten om het Joodse personeel uit te sluiten. Maas sprak openlijk over deze open zenuw uit de geschiedenis van de AVRO:

“In 1936 versloeg Hollander de Olympische Spelen in Berlijn en ontving hij een door Hitler persoonlijk ondertekende oorkonde. Op 22 mei 1938 werd hij gehuldigd naar aanleiding van zijn vijftigste interlandverslag op de radio. Bij die bijeenkomst bleek ook weer hoe getalenteerd en immens populair hij was.

Des te pijnlijker was zijn ontslag zes dagen na de capitulatie van Nederland op 21 mei 1940. Samen met een aantal andere Joodse en niet-Joodse collega’s werd hij ontslagen. Over die periode en die actie van AVRO-directeur Willem Vogt, nota bene een persoonlijke vriend van hem, is na de oorlog veel geschreven en gezegd - vaak in emotionele termen. Vogt is voor de zuiveringscommissie verschenen en uiteindelijk vrijgesproken. Dat neemt niet weg dat nu, bijna zeventig jaar later, het terugkijken op die periode voor mij en de AVRO buitengewoon pijnlijk is en gevoelens oproept van onbegrip en verbijstering.”

De familie van Hollander reageerde verheugd op deze toespraak: “De speech was mooi en verrassend. Het spreekt van moed, zelfs na al die jaren, om iets van een boetekleed aan te trekken.”

Een cartoon van Han Hollander

De complete tekst van Maas van 4 mei 2009

“Han Hollander, of eigenlijk Hartog Hollander zoals hij officieel heette, was de eerste sportjournalist die live verslag deed van een voetbalwedstrijd bij de AVRO op de radio - Nederland tegen België in dit geval. Na die eerste keer in 1928 zouden nog vele verslagen volgen. Naast sportverslaggever was Han zelf ook een fanatieke voetballer. Afkomstig uit Deventer richtte hij samen met zijn broer de voetbalclub Go Ahead op, het latere Go Ahead Eagles.

De live verslagen van de voetbalinterlands waren legendarisch. Volgens tijdgenoten wist hij van iedere wedstrijd, hoe saai ook, voor de luisteraar een spannend evenement te maken en een beeld op te roepen alsof het een spectaculaire wedstrijd was met een even spectaculaire ontknoping. Ooggetuigen die naast hem zaten tijdens de wedstrijd meldden dat ze naar een hele andere wedstrijd zaten te kijken als die ze Hollander hoorden verslaan. Dat alles maakte zijn populariteit alleen maar groter en het luisterend publiek pikte alles van hem.

Naast live verslag uitbrengen besprak hij ook wekelijks andere sporten, zoals atletiek en zwemmen in een wekelijks kwartiertje.

In 1936 versloeg hij de Olympische Spelen in Berlijn en ontving hij een door Hitler persoonlijk ondertekende oorkonde. Op 22 mei 1938 werd hij gehuldigd naar aanleiding van zijn vijftigste interlandverslag op de radio. Bij die bijeenkomst bleek ook weer hoe getalenteerd en immens populair hij was.

Dat neemt niet weg dat nu, bijna zeventig jaar later, het terugkijken op die periode voor mij en de AVRO buitengewoon pijnlijk is en gevoelens oproept van onbegrip en verbijstering

Over de oorlog is heel veel geschreven, over gewone mensen, over helden en lafaards, over opportunisten en principiëlen. Veel verhalen en vermeende rollen worden nog voortdurend bijgesteld. Opvallend is dat begrippen als “goed” en “fout” in de loop der afgelopen decennia zijn genuanceerd en er tussen wit en zwart vele grijstinten zitten. Des te groter is geworden de bewondering voor die mensen die vanaf het begin van de bezetting een principiële houding innamen

Het is goed dat er veel onderzoek is en wordt gedaan. De openheid waarmee mensen kunnen spreken over de oorlog is enorm toegenomen. Dat helpt om de oorlog te verwerken, feiten beter te leren kennen, maar vooral ook om onze lessen te trekken voor vandaag en morgen.

We mogen er niet licht over denken en zeker niet al te gemakkelijk denken of zeggen dat we ons nooit zo zouden gedragen of dat het ons nooit zal overkomen. Zinvoller is het om te kijken welke gevaren van vreemdelingenhaat, vooroordelen en ongegronde angsten er nu zijn, welke rol we daar in spelen en welke positie we daarbij innemen, als individu en als omroepvereniging AVRO.

De AVRO heeft in haar missie staan dat zij de vrijheid in de samenleving wil stimuleren en dat zij ruimdenkendheid wil bevorderen. De AVRO wil mensen dus niet in hokjes stoppen, wil niet te snel oordelen en mensen juist stimuleren om zichzelf te ontplooien. Dat alles in een sfeer van vrijheid, verantwoordelijkheid en verdraagzaamheid.

Ik vind dat een geweldige opdracht, waar ik me met hart en ziel, maar ook in alle bescheidenheid voor inzet, samen met de medewerkers van de AVRO. Dat is niet makkelijk en vraagt om voortdurende discussie, reflectie en zelfkritiek.

Vandaag wordt op allerlei plaatsen herdacht wat er in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd. De kleine persoonlijke verhalen maken daarbij altijd de meeste indruk. Ik ben blij dat wij vandaag hier staan om eer te bewijzen aan een man die voor de AVRO, maar vooral voor het Nederlandse publiek, veel betekend heeft. Een populaire man, geliefd en begaafd en die op brute wijze is vermoord met zijn hele gezin. Zijn levensverhaal doet ons stilstaan bij de gekte van een ideologie, die mensen uitsluit en uiteindelijk wil vernietigen.

Laten we waakzaam zijn voor signalen waarbij dit weer zou kunnen gebeuren of al gebeurt elders in de wereld. En laten we dan handelen, elkaar aanspreken, berichten en niet onverschillig zijn. En opkomen voor de mensen die vervolgd worden. Dat is onze opdracht en onze verantwoordelijkheid. Daarmee tonen we ons werkelijke respect voor mensen als Han Hollander. Daarom moeten we blijven herdenken en verhalen blijven vertellen. Dan is hij niet voor niets gestorven.”

Sportjournalistiek

permalink | ga naar reacties |