De blanke wondercoach groeide op in de desolate westelijke staat South Dakota, waar zijn ouders letterlijk leefden naar de wetten van de Bijbel. Moeder verspreidde het woord Gods op de hoek van de straat en haalde onheilspellende klanken uit haar orgel in de kerk. Vader was een fundamentalistische pastoor voor de pinkstergemeenschap die geregeld tegen zijn zoon zei: ‘Ga altijd naar de kerk, Phil en laat je geest niet vervuilen met wereldse gedachten. De staat Israël is gesticht, wat betekent dat de Zondvloed elk moment kan plaatsvinden. Je hoort het goed jongen, Jezus komt ons binnenkort halen en alleen Uitverkorenen zoals wij zullen de hemelvaart maken.’

Pas veel later schudde Phil Jackson, de succesvolste basketbalcoach aller tijden, zijn fundamentalistische opvoeding van zich af. Als puber ging hij zich afzetten tegen zijn ouders en in de jaren zestig nam de duivel bezit van hem. Jackson liet zijn haar groeien, ging lsd gebruiken, schafte een hele koffer shirts aan van zijn favoriete band Grateful Dead en liep mee in alle protestmarsen tegen de oorlog in Vietnam.

Zelfstandig nadenken leek hem steeds beter af te gaan, maar hij was en bleef een zoekende mens. Jackson ontdekte zen, ging langs bij boeddhistische monniken in verre landen, volgde yogalessen, was aanwezig bij lezingen van goeroes als Krishnamurti en Pir Vilayat Khan, luisterde naar de beste bands van Tibet en debiteerde zinnen als: ‘Eén vinger kan de steen niet optillen.’ En: ‘De stier is het eeuwige principe van het leven, waarheid in actie.’

Begin jaren zeventig raakte Jackson ook nog eens in de ban van de Lakota Sioux-indianen en vanaf dat moment begon zijn vriendenkring helemaal uit te dunnen. Hij citeerde moeiteloos uit het werk van Lakota-strijders als Black Elk en Crazy Horse, liet zich steeds vaker ‘Swift Eagle’ noemen en wist zeker dat de levensstijl van de Lakota superieur was aan die van de materialistische, kapitalistische, westerse mens.

Jackson had op dat moment een contract als profbasketballer bij de New York Knicks, maar na zijn carrière was Jackson weer gewoon de zoekende mens die hij altijd is geweest. Hij trouwde een paar keer en werd basketbalcoach uit gebrek aan een beter alternatief, eerst in de semiprofessionele competie CBA en daarna bij een clubje in Puerto Rico. Vervolgens stuurde Jackson tientallen wollige sollicatiebrieven naar nba-clubeigenaren, maar niemand wilde dat merkwaardige bloemenkind in dat onafscheidelijke Grateful Dead-t-shirt en die vettige lange haren aannemen.

Totdat er ineens een aanbod kwam van de Chicago Bulls, een niet heel succesvol team met een veelbelovende jonge sterspeler: Michael Jordan. De media-aandacht voor de ‘Raciale Koude Oorlog’ tussen Magic Johnson en Great White Hope Larry Bird had inmiddels gezorgd voor een explosieve stijging van de spelerssalarissen, maar zelfs in de ultramaterialistische wereld van de moderne NBA deed Swift Eagle geen enkele concessie.

Hij zette zijn team op scherp door tapes te draaien van Jimmy Hendrix of Grateful Dead en deelde boeken uit aan zijn spelers om ze ‘aan het denken te zetten’, zoals On the Road van Jack Kerouac, All the Pretty Horses van Cormac McCarthy en Zen and the Art of Mortorcycle Maintenance van Robert Pirsig.

In de kleedkamer liet Jackson foto’s ophangen van een bizon – het heiligste dier in de ogen van de indianen – en op een dag stonden er diverse totempalen naast de douches. Even later kwam er een schilderij te hangen van niemand minder dan Crazy Horse zelf, Jacksons grootste held, en tot zijn grote vreugde lukte het de coach een veer van een uil op de kop te tikken, symbool voor harmonie en balans.

Ook moesten zijn spelers voor de wedstrijd een cirkel vormen omdat de Lakota Sioux dat ook deden voor hun veldslagen. Voldoende bewijs voor een gedwongen opname zou je zeggen, maar niemand kan ontkennen dat zijn werkwijze succesvol was. In de kleedkamer werden inmiddels op volkomen vanzelfsprekende wijze Chinese parabelen uitgewisseld en de Bulls groeiden uit tot een team dat tussen 1991 en 1998 zes NBA-titels won.

Om te bewijzen dat hij ook succesvol kon zijn zonder Michael Jordan, werd Jackson in 2000 coach van probleemclub Los Angeles Lakers. De salarissen waren in de tussentijd nog verder gestegen en dat bracht een mentaliteitsverandering teweeg bij de jongere generatie. Het eigen Ik was belangrijker dan ooit, aan zijn zensessies wilde bijna niemand meedoen en na een tijdje verving Jackson de portretten van Crazy Horse en Black Elk door die van moderne helden als Kobe Bryant en Shaquille O’Neal.

De spelers van Generatie x hadden heel duidelijk meer waardering voor zichzelf, maar na een aantal moeizame maanden sloeg zijn aanpak toch aan en de Lakers gingen eindelijk het ‘communebasketbal’ spelen waar Jackson zo van houdt. Niemand geloofde dat het mogelijk was, maar hij kreeg zelfs zijn sterspelers Bryant en O’Neal zover dat ze de boeken begonnen te lezen die hij bleef uitdelen.

O’Neal, een reuzenkind dat Superman beschouwt als zijn allergrootste held, klaagde aanvankelijk dat zijn coach hem altijd ‘van die Harvard-shit’ gaf, maar nadat Jackson hem drie keer op rij een boek schonk van de Duitse romanticus Hermann Hesse, besloot de topcenter er eentje te gaan lezen. Het ging om Siddharta en toen O’Neal het uit had, vertelde hij zijn leraar: ‘Ik weet waarom je me dit gaf, Phil. Het gaat over een man with lotsa riches and bitches die verlichting zoekt omdat hij weet dat er meer in het leven is.’

Het was een bevestiging dat ook de meest onvolwassen speler uit zijn ‘dysfunctional team’, zoals Swift Eagle het noemde, steeds meer openstond voor zijn onorthodoxe methodes en er zijn de laatste jaren maar weinig Amerikanen die Jackson, die drie titels won met de Lakers, géén wondercoach vinden, al was het maar omdat hij Shaquille O’Neal tot Hermann Hesse-fan maakte.

Uit: De hemel is een basketbalveld
Auteur: Erik Brouwer
Omslagontwerp: Roald Triebels
ISBN: 978 90 482 0012 2