Voetbalclubs uit hoofdsteden zijn minder populair

Simon Kuper heeft weer een boek geschreven. Hierin legt hij een verband tussen de grote voetbalclubs van nu en de Industriële Revolutie.

Ajax is een uitzondering op dit verhaal. ANP Fotoarchief

Er is iets vreemds aan de hand met de grootste voetbalclubs van Europa: ze komen niet uit de grootste steden van Europa. Manchester United, Milan, Barcelona en Bayern München zijn provincieclubs. Volgens een recent onderzoek van het bureau Sport+Markt komt het populairste elftal in de zeven grootste landen van Europa niet uit de hoofdstad.

Dit was een van de feitjes waar Stefan Szymanski en ik op stuitten bij het schrijven van ons nieuwe boek Why England Lose: And Other Curious Football Phenomena Explained (Waarom Engeland verliest; en andere vreemde fenomenen in het voetbal uitgelegd). We denken dat we de verklaring gevonden hebben.

Laten we eens kijken naar de typische provinciestad met een enorme voetbalclub: Manchester. Wat daar gebeurde was min of meer een voorspelling van hoe het later zou gaan bij steden als Barcelona en Milaan. In 1878 kwam er in Manchester een voetbalclub voor de arbeiders bij een spoorwegbedrijf. Newton Heath speelde op werkschoenen tegen andere arbeidersteams. Newton Heath werd Manchester United. Waar het om gaat, is de oorsprong van de club. De arbeiders werden ‘gelokt vanuit het hele land om tegemoet te komen aan de groeiende behoefte aan locomotieven en spoorwegwagons’, schrijft Jim White in het boek Manchester United: The Biography.

Tijdens de industriële revolutie groeide de bevolking van Manchester United van 84.000 in 1800 tot 1.25 miljoen in 1900. De meeste ‘Mancunians’ waren eigenlijk migranten die hun wortels kwijt waren. Ze moesten het maar zien te redden in een streek die zo knalhard was dat het een van de redenen was dat Karl Marx op het idee van het communisme kwam; en dus sloten velen zich aan bij de plaatselijke voetbalclubs. Voetbal gaf ze misschien het gemeenschapsgevoel dat ze vroeger in hun dorpjes hadden gekend.

In andere Britse industriesteden stortten de migranten zich ook met ongekend enthousiasme op de voetbalclubs. Hun steun zorgde ervoor dat de clubs succes kregen. Dat succes trok weer andere fans uit heel Groot-Brittannië en later ook uit het buitenland.

Premier League

Nog steeds bepaalt de industriële revolutie hoe de aanhang van de Engelse voetbalclubs eruitziet. Tegenwoordig woont in de regio rond Manchester en Liverpool maar 11 procent van de Engelse bevolking. Desondanks komen er dit jaar acht van de twintig Premier League-clubs uit deze regio. Zij zijn in het voordeel omdat hun naam al generaties lang bekend is. Je zou kunnen zeggen dat Manchester United vooral de populairste club van de wereld is omdat Manchester de eerste industriestad was.

Bijna alle beste voetbalsteden van Europa zijn ooit industriesteden in opkomst geweest. Daar werden de clubs groter dan in de hoofdsteden of de steden met een gevestigde hiërarchie. Daarom is de Champions League nooit gewonnen door een club uit Parijs, Londen of Berlijn.

In de meeste topvoetbalsteden in Europa arriveerden de migranten in een golf aan het eind van de negentiende eeuw. München had in 1852 100.000 inwoners; in 1901 waren dat er vijf keer zoveel geworden. In dezelfde periode verdriedubbelde de bevolking van Barcelona tot 533.000.

Het tweede stadium van de explosieve groei van het voetbal voltrok zich in de jaren vijftig en zestig. Na de oorlog trok het ‘economische wonder’ in Italië massa’s arme boeren uit het zuiden naar het noorden. Veel van hen kwamen terecht in Turijn, waar ze auto’s produceerden voor Fiat en fans werden van het plaatselijke team: Juventus.

Erfenis

In al deze steden kwam er ook weer een eind aan de industriële revolutie, vaak op pijnlijke wijze. Maar naast de lege scheepswerven en fabrieksgebouwen was er nog een erfenis van deze periode: de geliefde voetbalclubs.

Er bestond geen traditionele hiërarchie en de banden die de mensen met hun woonplaats hadden waren heel zwak. Er waren emotionele leemtes die gevuld konden worden. Vergelijk deze steden maar eens met de van oudsher welvarende steden. Oxford, Cambridge, Cheltenham, Canterbury en York hebben bijvoorbeeld allemaal meer dan 100.000 inwoners. Toch komt er maar één Leagueteam uit al deze steden samen. In steden met een bestaande sociale orde hebben de mensen geen voetbal nodig om zich thuis te voelen.

De enige uitzondering op deze regel is Real Madrid, een enorme club die wel uit een hoofdstad komt. Real bouwde zijn naam op in de jaren vijftig, tijdens het fascistische regime van generalísimo Francisco Franco. Dictators richten hun aandacht en geld op de hoofdstad. De impuls die Real onder Franco heeft gekregen duurt tot vandaag de dag, net als de impuls die Barcelona kreeg van de explosief groeiende industrie.

Parijs en Londen, de reuzen van Europa, zullen uiteindelijk ook de Champions League wel een keer winnen. Als dat gebeurt, domineren ze echt elk aspect van het leven in hun land.

Voetbal

permalink | plaats reactie |

Reacties