Zoeken

Het was een briljant idee van de organisatie van het laatste WK Atletiek in Berlijn om familie van Jesse Owens en Luz Long uit te nodigen. Dit duo sloot tijdens het verspringen op de Olympische Spelen van 1936 een unieke vriendschap, dwars door alle politieke realiteiten heen. Door de aanwezigheid van deze nabestaanden bij het WK werd hierbij weer eens stilgestaan.

Iets vergelijkbaars moet de organisatie van de Berlijnse marathon eigenlijk ook doen door nazaten van de Japanner Kitei Son uit te nodigen, of, beter gezegd, van de Koraan Kee Chung Sohn. Deze twee verschillende namen horen namelijk bij één persoon.

Son won in 1936 Olympisch goud voor Japan, alhoewel deze atleet eigenlijk Koreaan was. Korea was in 1936 echter bezet door Japan, zodat de gouden medaille van Son nog steeds aan Japan wordt toegerekend. Dit tot enorme frustratie van Korea, waar de marathonwinnaar bekend staat als Kee Chung Sohn. Dezelfde persoon heeft dus twee verschillende namen, al naar gelang uit welk land uw gesprekspartner komt. Die Koreaanse frustraties hebben tientallen jaren lang voor politieke problemen gezorgd, waarbij ook het IOC werd betrokken.

De marathon is oorlog

De olympische marathon van 1936 werd politiek helemaal uitgemolken nog voordat die was gelopen. De Nazi's legden hiermee namelijk een historische link tussen het klassieke Griekenland en de moderne Spelen.

Overal werd het verhaal verteld van de Griekse koerier Pheidippides, die in 492 voor Christus vanuit Marathon naar Athene rende om de boodschap over te brengen dat de Grieken de Perzen hadden verslagen in een veldslag bij Marathon. Meteen erna stortte hij dood neer. Het was prachtige oorlogsretoriek, en dan vooral de dood van die koerier. De Nazi's zagen dit als de ultieme opoffering van een dienaar voor zijn land. Dat dit verhaal over Pheidippes aantoonbaar onjuist is, maakte overigens weinig uit.

Ook de Japanners hadden er alle belang bij om die marathon te winnen, omdat in 1940 de Olympische Spelen in Tokio zouden zijn. Dat dit evenement niet door zou gaan door de Tweede Wereldoorlog was in 1936 natuurlijk nog niet bekend.

De Duitse sporthistoricus Karl Lennartz schreef hierover in 2004 in The Journal of Olympic History: 'Als beoogd gastheer voor de Spelen van 1940 had Japan zich enorm ingespannen in de voorbereidingen voor Berlijn - met de marathon als belangrijkste aandachtspunt vanwege de uitmuntende resultaten sinds 1930.'

Dat was nog zacht uitgedrukt, want de snelste zeven marathonlopers van 1935 waren allemaal Japanners. Het winnen van die marathon was voor Japan dus van cruciaal belang met het oog op het gastheerschap van 1940. Het is daarom twijfelachtig of het olympische motto dat meedoen belangrijker is dan winnen in die jaren in de Japanse taal is uitgesproken.

Een miljoen toeschouwers

Er werd op 9 augustus 1936 daarom helemaal niets aan het toeval overgelaten. Alle Japanse atleten die niet aan de marathon meededen, werden op strategische plekken langs de route gezet, om vanaf daar aan te moedigen. Ze zullen niet zijn vereenzaamd, want er stonden maar liefst één miljoen toeschouwers langs de route om te kijken naar het beoogde hoogtepunt van Berlijn 1936. Een paraplu was niet nodig, want het was droog en zonnig met een temperatuur tussen 21 en 22,3 graden Celsius. De massa zag hoe ruim 42 kilometer later een Koreaanse Japanner als eerste eindigde. Het bleek genoeg stof voor hoogoplopende conflicten tussen nationalisten van allerlei komaf.

Het begon met dagblad Dong-a-llbo uit Seoul, die een foto van Son afdrukte zonder de Japanse zon op zijn shirt. Acht redacteuren werden daarna door de Japanners opgepakt. Verder werd de krant negen maanden verboden om deze grappen af te leren.

Eind jaren zestig, dus dertig jaar later, ontstond een nieuwe rel toen Koreaanse politici ontdekten dat op de Wall of Fame in het Olympisch Stadion in Berlijn nog steeds de Japanse naam stond vermeld, dus Kitei Son. Daarachter stond dan ook nog eens 'JPN' in plaats van 'KOR'. De Koreanen eisten van het IOC dat de naam werd veranderd in Kee Chung Sohn en de landennaam in KOR, maar het Comité weigerde dit. In 1970 drong een Koreaanse politicus het Berlijnse stadion binnen om eigenhandig die veranderingen toe te passen, die snel daarna weer ongedaan werden gemaakt.

Tijdens de openingsceremonie van 1988 in Seoul betrad Sohn (geen Son!) met het olympisch vuur het Olympisch Stadion, zo gelukkig als een kind. In 2002 stierf hij op negentigjarige leeftijd als een nationale held. Hoe mooi zou het zijn als op 20 september zijn nabestaanden in Berlijn zouden zijn, mede omdat Sohn na de historische overwinning van 1936 nooit meer een marathon heeft gelopen.