Turnen is oorlog

In Londen is het WK Turnen bezig. Deze sport is al heel lang in Nederland bekend. Turnen werd in den beginne vooral beschouwd als de ideale voorbereiding op een oorlog, maar het maken van een grote wiskundesom zag men toch als een zwaardere inspanning. In samenwerking met Sport & Strategie.

Op 7 mei 1887 waren enkele Duitse turners op bezoek in Roermond, waar ze ongewild het object van plaatselijk geweld waren. De sporters werden namelijk door enkele straatjongens dermate lastiggevallen dat de politie ze moest ontzetten. Een journalist schreef: ‘Toen deze de turners daarop naar het station uitgeleide deed, en zij reeds in het spoorwegrijtuig waren gestapt, wierp men hen nog steenen en andere voorwerpen na waarbij ook beleedigingen en bedreigingen niet ontbraken. Wat tot deze afkeurenswaardige schending der gastvrijheid aanleiding gaf, blijkt niet.’ Bot straatgeweld dus, en dat al ruim 120 jaar geleden

De overmacht van de straatschoffies moet groot zijn geweest, want veel turners van de oude stempel waren militair gedrild. ‘Tucht kweekt vrucht’ was niet voor niets een van de populairste spreuken van de Amsterdamse turnvereniging Olympia - inmiddels koninklijk. Mooi op een bord geschreven hing deze wijsheid in de verenigingshal om het er bij alle leden in te rammen.

Misschien kwam het door de Eerste Wereldoorlog, maar het is een feit dat deze turners graag discussieerden over tucht, regels en het doel van lichaamsbeweging. Hun clubblad stond er een eeuw geleden in ieder geval vol mee.

Clublid E.J. Plaat schreef bijvoorbeeld in 1915: ‘Wie zich bij discipline enkel slaafsche onderwerping en militaire dril kan voorstellen, is geen individualist, maar een zwakkeling, die zichzelf kwijt raakt zoodra het er op aan komt, met anderen tijdelijk samen te werken.’ Volgens Plaat was turnen veel beter voor de lichamelijke en geestelijke ontwikkeling dan iets als voetbal, dat gedurende de Eerste Wereldoorlog razendsnel aan populariteit won en zelfs op het punt stond door te breken als de belangrijkste volkssport.

Nee, voor dat ongedisciplineerde zooitje haalde de toenmalige turner heel erg zijn neus op. Gymnastiek daarentegen was bewegen met duidelijke en onwrikbare afspraken ter wille van de lichamelijke gezondheid. ‘Een gezonde geest woont in een gezond lichaam’, zoals dat zo mooi wordt gezegd. Of: ‘Een gezonde geest kan slechts wonen in gezonde hersenen.’ En als er ergens mensen waren zonder gezonde geest, was het wel onder de voetballers.

Die hielden tenslotte niet van lange afstandmarsen, om maar eens iets te noemen. De leden van Olympia daarentegen marcheerden vol overtuiging door het Noord-Hollandse landschap op 30 mei 1915. Een trots clubblad meldde hierover: ‘Van ’s-Graveland naar Bussum en vooral door Bussum zelf werd er gemarcheerd en kon men het den mannen niet aanzien, dat ze de 35 K.M. bijna achter den rug hadden.’

De turners van een eeuw geleden zagen het lichaam hierbij het liefste als een stoommachine, dat bij goed gebruik ideaal was voor de oorlogsvoering. Het clubblad van Olympia besprak met instemming een lezing van een medicus in Wenen. Volgens hem droegen lichamelijke en sportieve opvoeding bij aan de hoogste krachtinspanning.

‘En dit doel bereikt men door drie middelen: dril, gymnastiek en sport. Sport in de open lucht is een prachtige school voor zelfstandig handelen, waarbij tucht, het opvolgen van bevelen en samenwerking wordt bevorderd. Door de gymnastiek worden de spieren gestaald en eveneens samenwerking bevorderd, terwijl de dril het prompte opvolgen van bevelen tot een tweede natuur maakt.’ Kortom: gymnastiek en militaire discipline lagen dicht bij elkaar.

Dat was het grootste verschil met het voetbal, waarbij het er alleen maar om ging om de beste te zijn – hoe dan ook. De turners wilden dat niet, maar hadden een hoger doel: gemeenschapszin.

De toenmalige turners namen daarmee hun bezigheid uiterst serieus. De vraag is dan wel of het ze ook veel energie kostte, waarop in 1897 gelukkig antwoord werd gegeven in de zogenaamde Meting der vermoeidheid van scholieren. ‘Een der resultaten dier proeven was de samenstelling van een tabel betreffende de stofwerking, volgens welke tabel enkele leervakken in deze volgorde vermoeiend werken: wiskunde, Latijn, Grieksch, turnen, geschiedenis, aardrijkskunde, enz. Godsdienstonderwijs werkt het minst vermoeiend.’

Turnen was dus goed voor de discipline, maar als je eens echter lekker moe wilde worden, kon je een eeuw geleden maar beter een paar moeilijke wiskundesommen maken. Helaas hield je ook daarmee niet de opgeschoten straatjongens van je lijf, die stenen naar je gooiden.

Turnen

permalink | plaats reactie |

Reacties