Stasi werd gek van voetbalfan Helmut Klopfleisch

Helmut Klopfleisch bleef het westers voetbal steunen toen de Muur werd opgetrokken. Tot woede van de Oost-Duitse geheime dienst. Met filmpje.

Op een avond in 1961 werd de Berlijnse Muur afgesloten. Helmut Klopfleisch, toen dertien jaar oud, zat vast in Oost-Berlijn en kon niet meer naar de andere kant van de stad om naar zijn geliefde voetbalclub, Hertha BSC, te gaan kijken. Dus stonden hij en de andere Herthafans in Oost-Berlijn sindsdien op zaterdagmiddag bij de Muur te luisteren naar de geluiden uit het stadion, net over de grens. Als de menigte in het stadion juichte, deed de groep achter het IJzeren Gordijn dat ook. Uiteindelijk stuurden de grenswachten hen naar huis.

Maar Klopfleisch bleef Hertha-fan. Het was zelfs zo dat Oost-Duitsland hem in de gaten hield en hem vervolgde omdat hij westers voetbal steunde.

Op 9 november 1989 viel de Muur. Kort hierna ontmoette ik Klopfleisch en luisterde met open mond naar zijn verhaal. Ik had altijd wel gedacht dat voetbal en politiek niet los van elkaar te maken waren, maar had toch nooit zo’n bizar verhaal verwacht. Vorige maand ontmoette ik hem weer in Berlijn en hij leerde me een lesje over het Oost-Europa van nu, twintig jaar later.

Kafka

Klopfleisch is een grote extraverte man met een rond gezicht; hij is elektricien geweest, maar is vooral anticommunist. Hij had al vanaf zijn kindertijd door dat het systeem niet klopte. De Stasi, de geheime politie van Oost-Duitsland, schreef waarschuwend in het dikke dossier over hem: ‘K. is intelligent en in staat verbanden te zien.’ (Als de Stasi hem niet altijd bij zijn initiaal had genoemd, was het dossier misschien minder Kafkaësk overgekomen.)

De meeste Oost-Europeanen leerden zich aanpassen, maar Klopfleisch niet. Hij kon nooit ten volle begrijpen wat het inhield om in een totalitaire staat te wonen. Hij maakte de fout te denken dat gezond verstand en fatsoen ook hier golden.

‘De familie K. houdt zich in het weekend voornamelijk bezig met voetbal en haar zomerhuis op het platteland…’, vertelt het Stasi-dossier. Of zoals Klopfleisch tegen me zei: ‘We hebben in Oost-Duitsland onze beste tijd doorgebracht in ons zomerhuis. Het was er rustig, er was geen communistische propaganda en we zaten op zomeravonden westers voetbal te kijken; dan waren we gelukkig. Het was ons eigen ‘Little Californië’.

Schade

Hij reisde ook door het Oostblok om bezoekende teams uit het Westen aan te moedigen. Waar hij ook ging, de Stasi ging mee. ‘K. heeft door zijn gedrag tijdens de wedstrijd van de Volksrepubliek Bulgarije tegen de Bondsrepubliek Duitsland ernstige schade toegebracht aan de internationale reputatie van de DDR’, rapporteerde een Stasi-agent treurig.

De Stasi ondervroeg hem regelmatig. Een agent met de naam Hoyer zei tegen hem dat als hij naar een bezoekend team uit het Westen wilde gaan kijken, hij dat eerst met de Stasi moest overleggen.

Onder controle

Het dossier meldt: ‘Dit sloeg in het geheel niet aan bij hem, hij verklaarde dat hij dan alle plezier en interesse in de wedstrijd zou verliezen. Hij had nu al de indruk onder controle te staan.’

Uiteindelijk meldde de Stasi hem in 1989 dat hij het land mocht verlaten. Maar Klopfleisch’ moeder had nog maar een paar uur te leven. Klopfleisch herinnert zich: ‘Ik vertelde dat aan de Stasi-agenten en zij zeiden: ‘Ja, nog maar een paar uur, we weten het. Of je gaat nu weg, of je mag nooit meer.’ Hij ging naar West-Berlijn. Zijn zomerhuis werd in beslag genomen.

Een paar maanden na zijn vertrek viel de Muur. Klopfleisch dacht ten onrechte dat nu eindelijk het recht zou zegevieren. Maar in plaats hiervan werden als onderdeel van de overeenkomst bij de hereniging de meeste communisten en spionnen niet gestraft. Een Stasi-agent die Klopfleisch in de gaten gehouden had vanaf de kerk tegenover zijn flat, kwam in het bezit van Little Californië. Klopfleisch probeert nu al twintig jaar het huis terug te krijgen.

Op dit moment ligt hij in een ziekenhuis in West-Berlijn. Toen ik hem daar opzocht, praatte hij vrolijk over voetbal maar kwam steeds weer terug op de pijn die het doet om voormalige communisten zonder zorgen te zien doorleven.

Iemand vroeg hem of hij zijn strijd tegen de voormalige DDR als een soort voetbalwedstrijd zag. ‘Een wedstrijd duurt negentig minuten’, zuchtte Klopfleisch. ‘Deze strijd hield maar niet op.’

Voor hem is het einde nog steeds niet in zicht. Tegenwoordig zien de meesten van ons de Muur als een kitscherig restant; de herdenking van de val als een onbezorgd feestje.

Maar voor sommigen in Oost-Europa blijft de pijn tot ze sterven.

Sport en politiek · Voetbal

permalink | plaats reactie |

Reacties