Zoeken

In juli 2004 sta ik voor de deur aan de Kerkstraat 8 in Pingjum. Mijn spontane poging om mijn jeugdheld te bezoeken, jaagt Ykema aanvankelijk, zo vertelt hij me later, de stuipen op het lijf. Maar als hij zich op het toilet wat moed heeft ingesnoven, gaat het een stuk beter. Schuchterheid maakt plaats voor interesse, openheid en zelfs humor. Mijn aanvankelijke schrik, ingegeven door Ykema’s weinig florissante uiterlijk, verdwijnt al snel en na een halfuurtje praten we honderduit en het wordt zelfs gezellig.

Ykema: ‘Ik weet niet meer of ik toen liep op speed, Ritalin, of beide, maar als ik wat gehad had, wist ik me altijd nog best goed te presenteren. Je wilt je toch beter tonen dan je bent. Maar toen jij weg was, werd ik wel weer overvallen door een gigantische vermoeidheid. Dat toneelspel vergt tonnen energie.’

Naar later blijkt, ben ik op die warme julidag in 2004 getuige van een van de allerlaatste kunstmatige euforische momenten van Jan Ykema. Ykema vindt kort hierop de kracht, het doorzettingsvermogen en de motivatie om een poging tot afkicken te ondernemen die alle vorige pogingen overstijgt. Met mijn bezoek heeft dat niets te maken en een direct aanwijsbare aanleiding is er niet.

Ykema: ‘Het kon gewoon niet meer zo. Ik was bezig dood te gaan en dat was onverteerbaar voor me. Er was het besef dat ik daar alleen zelf voor kon zorgen. Ik beloofde mezelf te stoppen en dat was voor het eerst. Voorheen had ik het alleen nog anderen beloofd.’

De periode die nu volgt is er een als de vorige afkickperiodes. Speed maakt weer plaats voor Ritalin, en de moodswings die daarbij horen zijn soms erger dan ooit. De spanningen in huize Colman-Ykema zijn vaak niet van de lucht, maar Geertje blijft haar vriend trouw. Omdat ze dit keer weet wat er met Ykema aan de hand is, is er meer begrip dan voorheen en met haar onvoorwaardelijke steun zet Ykema door. Dit moet het worden.

Niet veel later wordt Ykema benaderd door Iwan Tol. Tol is redacteur bij het televisieprogramma Holland Sport en hij heeft via via gehoord dat Ykema te kampen heeft of heeft gehad met een drugsverslaving. Ykema maakt een afspraak met Tol en de laatste komt op een middag langs in Pingjum. Tijdens het gesprek dat de twee voeren, is Ykema in topvorm. Om moed te verzamelen heeft hij van tevoren een aantal fijngemalen pilletjes Ritalin opgesnoven (‘Dan merk je het effect veel sneller’). Hij doet het voorkomen alsof hij al jaren geleden stopte met drugs, maar de waarheid is dat hij nog maar enkele maanden clean is. Een optreden in het programma van Wilfried de Jong en Matthijs van Nieuwkerk ziet Ykema wel zitten.

Maar een paar dagen later, als Tol allang weer vertokken is, komt Ykema tot bezinning. De speedverslaving is nog allesbehalve onder controle en daar komt bij dat er langzaamaan een afhankelijkheid van Ritalin ontstaat. High van de Ritalin weet Ykema zich uitstekend te verkopen, maar als het effect uitgewerkt raakt, zakt Ykema weer diep weg. Ykema belt Iwan Tol af. Het is nog te vroeg.

In deel twee besluit Jan Ykema niet langer meer te zwijgen over zijn problemen.