Wat wordt Zuid-Afrika eigenlijk beter van het WK?

Zuid-Afrikanen zien het WK als een economische zaak, deskundigen twijfelen daaraan. Misschien leverde Mandela’s handdruk het land zelfs meer op.

Het blijft het indrukwekkendste sportmoment uit de Zuid-Afrikaanse geschiedenis: het Springbokteam had net het WK rugby van 1995 gewonnen en daarmee Zuid-Afrikanen van elke huidskleur verenigd. Nelson Mandela liep het veld op met een Springboktrui aan, schudde de hand van de Zuid-Afrikaanse aanvoerder Francois Pienaar en zei: ‘Francois, dank je hartelijk voor wat je voor ons land hebt gedaan.’ Pienaar gaf het beroemde antwoord: ‘Nee, meneer de president, dank u hartelijk voor wat u voor ons land heeft gedaan.’

Gelukkigste moment

John Carlin schrijft over deze handdruk in zijn boek Playing the enemy: 'Hij denkt dat dit ‘misschien wel het gelukkigste moment uit Mandela’s leven was’. Het land was één geworden en dat was de oude mans verdienste. Het is het moment waar het om draait in Clint Eastwoods film Invictus, die gebaseerd is op Carlins boek, op 11 december zijn wereldpremiere beleeft en in februari in de Nederlandse bioscopen gaat draaien.

Het is de moeite waard om terug te denken aan die handdruk, nu vrijdag de trekking plaatsvindt voor het WK voetbal in Zuid-Afrika. Het maakt duidelijk waar het om zal gaan in dat toernooi en ook waar het niet om zal gaan. Bij het WK rugby ging het om het creëren van een verenigd Zuid-Afrika, terwijl er onder de apartheid alleen maar verschillende etnische groepen waren geweest. Dat contrasteert met de slogan voor volgend jaar: ‘It’s the economy, stupid.’

Ieder belangrijk sporttoernooi heeft, naast de sport, de wereld ook wat te vertellen. De Olympische Spelen van 1964 bijvoorbeeld waren een illustratie van Japans toetreding tot de rijke democratische wereld. Het Duitse WK van 2006 liet zien hoe de wereld en ook de Duitsers zelf van Duitsland begonnen te houden.

Toen de bids werden gedaan, zagen de meeste buitenlanders het Zuid-Afrikaanse WK van 2010 als een herhaling van de dramatische eenwording. Mandela vloog de wereld over om die boodschap te verspreiden. Maar tegen de tijd dat Zuid-Afrika’s bid in 2004 was aanvaard, vond men het relaas uit 1995 niet meer relevant in Zuid-Afrika. Onder Thabo Mbeki, de president die Mandela was opgevolgd, was het belangrijkste onderwerp in het land de economie geworden, en hoe men het land moest ontwikkelen. ‘Eerst had je al die grote gebaren van Mandela en toen kwam Mbeki als technocraat die ervan overtuigd was dat hij het land verder kon helpen’, zegt Mark Gevisser, de biograaf van Mbeki. De Zuid-Afrikanen zien het WK nu als een economische zaak.

Dat betekent dat het land de wereld wil laten zien dat het een WK van ‘wereldklasse’ kan organiseren. Deze term vindt weerklank in Zuid-Afrika, vooral bij Mbeki. De officials gebruiken de term constant. ‘De mensen zullen zien dat we Afrikanen zijn en van wereldklasse’, zegt Danny Jordaan, het hoofd van de WK-organisatie. Kosten noch moeite zijn gespaard. Kaapstad heeft helemaal geen voetbalstadion van wereldklasse nodig, maar krijgt het toch, tegen vier keer de kosten die oorspronkelijk begroot waren.

Een andere kant van het economische verhaal is dat het WK de armen in het land zou helpen. Meer dan eenderde van de Zuid-Afrikanen moet van minder dan twee dollar per dag leven. In theorie zou het geld van het WK ook bij hen terechtkomen. Jacob Zuma, de nieuwe president die beloofd heeft dat het land economisch beter zal worden, is een voorstander van dit verhaal.

Jammer genoeg klopt het economische verhaal niet. Er is bijna geen econoom die gelooft dat een land rijker wordt door het organiseren van een sportevenement. Drie sporteconomen van aanzien, die door het ministerie van Financiën voor een workshop waren overgevlogen, hebben de Zuid-Afrikanen verteld dat ze zich gelukkig mogen prijzen als het WK de economische groei niet belemmert.

Toeristen

Het land verwacht tijdens het toernooi zo’n 500.000 buitenlandse bezoekers; dat is minder toeristen dan er in een gemiddelde maand het land bezoeken. Het meeste geld dat aan hen verdiend zal worden, zal niet in Zuid-Afrikaanse zakken belanden. Weinig mensen uit de townships zullen ook maar in de buurt van het WK komen: Kaapstad heeft de grootste moeite om een busverbinding van de townships naar het wereldklasse-stadion aan te leggen.

De documentaire van Rudi Boon, Trade Mark 2010 - hier kijken - laat zien hoe handelaren uit Kaapstad wordt verteld dat de FIFA niet zal toestaan dat ze het getal 2010 of het woord Wereldkampioenschap gebruiken op spullen die ze tijdens het WK verkopen.

Van de handdruk in 1995 kregen de mensen niet minder honger. Maar toch heeft Zuid-Afrika er misschien meer aan gehad dan aan de opbrengst van het WK van 2010.

Voetbal

permalink | plaats reactie |

Reacties