Zoeken

In 2002 werkten Marnix Koolhaas en ik aan het VPRO-multimediaproject De Mannen van '63. We maakten urenlang aan radio, een boek en een website over de legendarische Elfstedentocht van 1963. Niet de wedstrijdrijders waren hierin de hoofdrolspelers, maar de toerrijders. Zij moesten namelijk onder de meest gruwelijke omstandigheden proberen Leeuwarden te bereiken: in het donker tijdens een sneeuwstorm.

Tijdens dit onderzoek realiseerden we ons hoe rijk onze nationale sportgeschiedenis is, en als inspiratiebron kan dienen voor bijvoorbeeld de schrijvers van de speelfilmscenario’s. Die scenario's liggen in feite voor het opscheppen - zowel binnen als buiten de wereld van de Elfstedentocht. Filmmaker Steven de Jong heeft dit nu ook ontdekt.

Tijdens de voorbereidingen voor De Hel van '63 constateerde hij al dat zijn speelfilm de eerste in zijn genre is: "Het is verbazingwekkend dat er nog niet eerder een film over de Elfstedentocht is gemaakt."

Dat is nog een understatement, want het is vooral verbazingwekkend dat er überhaupt nog zo weinig Nederlandse speelfilms zijn gemaakt, waarin grote gebeurtenissen uit ons sportverleden een centrale rol spelen. Naast De Hel van '63 wordt er nu gewerkt aan een film over het leven van atlete Foekje Dillema, maar dat is het dan ook.

Een oude traditie

Het is overigens niet toevallig dat juist de Elfstedentocht zich zo goed leent voor een speelfilm, want dit sportevenement is al sinds eeuwen verweven met een verteltraditie. Over het schaatsen langs de elf Friese steden bestaan namelijk al honderden jaren verhalen.

De oudst bewaard gebleven verwijzing naar een Elfstedentocht stamt uit 1749 - van ruim 250 jaar geleden dus - en is afkomstig van volksdichter B. Bornius Alvaarsma - pseudoniem van Boelardus Augustinus van Boelens. Hij dichtte in kreupel Hollands (!): ’t Is Pier die ellef Steden, van Vriesland, op een dag, heeft in het rond gereden; en nog zijn maal met vrede at in den Olyhoek, te Bolsward in den stal bij Vetlap van den Hoek.

Zonder die verhaaltraditie had er nu wellicht niet eens een Elfstedentocht bestaan! Sportpionier Pim Mulier legde in december 1890 de basis voor de moderne Elfstedentocht door deze eerst zelf te schaatsen om daarna een uitgebreid verhaal te schrijven in zijn klassieke boek Wintersport uit 1893.

'Zelden heb ik zoo’n prettigen dag gehad', luidde de slotzin van zijn verslag - één van de beroemdste zinnen uit de Nederlandse schaatsliteratuur. Mulier nam na die prettige dag het initiatief om de Elfstedentocht voortaan als georganiseerde schaatstocht te laten verrijden. Wat daarvan gekomen is, weet elke schaatsliefhebber waar ook ter wereld.

Deze vertelcultuur bleef het hart van de Elfstedentocht vormen. Minne Hoekstra won in 1909 niet alleen een prijs door de eerste georganiseerde Elfstedentocht uit de geschiedenis te winnen, maar ook door hierover het mooiste verhaal te schrijven. Het werd zelfs als boek uitgegeven onder de naam De historische Elfstedentocht van 2 januari 1909.

Na onderzoek vonden Koolhaas en ik de verhalen van bijna alle winnaars van de Elfstedentocht van de eerste vijftig jaar. Coen de Koning in 1912 en 1917, Karst Leemburg in 1929, Abe de Vries in 1933, Piet Keyzer over het beroemde Pact van Dokkum van 1940 en Jeen van den Berg in 1954. Kortom: een Elfstedentocht heeft niet bestaan als er niet ook verhalen over worden verteld.

En zo is de speelfilm van De Jong een nieuwe variant op een eeuwenoude traditie. Het vervult opnieuw een behoefte, omdat we al bijna dertien jaar geen Elfstedentocht meer hebben meegemaakt. Voor veel jongeren is De Hel van '63 zelfs de eerste kennismaking met de typisch Nederlandse Elfstedentraditie!

Eindelijk lijkt de Nederlandse speelfilmindustrie dit interessante thema te hebben ontdekt: sport als podium voor mooie verhalen en voor het ontdekken van een vergeten deel van onze nationale identiteit. Als de scenarioschrijvers ideeën hiervoor nodig hebben mogen ze me altijd bellen. Succes verzekerd.

Schaatsen

permalink | plaats reactie |