Zoeken

Een nummer over - en door - wijlen wereldkampioen dammen Jannes van der Wal, bijvoorbeeld, legt een deel van deze denksporter zijn (sport)leven bloot en een analyse van de teloorgang van het schaatslied vertelt veel over de ontwikkelingen in de Nederlandse schaatssport. De verhalen die de komende weken op Sportgeschiedenis.nl verschijnen zijn een voorpublicatie uit een boek over de relatie tussen sport en muziek dat mogelijk in 2010 verschijnt.

Jannes van der Wal-lied

Damgenie tussen pretpunk en een carnavalskraker

‘Ik ben Jannes van der Wal
Alcoholicus, maar niet aan lager wal
Wedden dat ik winnen zal?’

(De Boegies, in: ‘Jannes van der Wal-lied’)

In 1987 schreef de Groningse pretpunkband de Boegies een ode aan één van de meest unieke sporters die Nederland gekend heeft: Jannes van der Wal. De reputatie van deze denksporter ging voorbij de status die het winnen van het wereldkampioenschap dammen in 1986 hem verschafte.

Hij gold als een excentrieke bekende Nederlander die tegelijkertijd aimabel en - zoals de Boegies dat uitdrukten - onhandelbaar en geniaal was. Door velen werd hij afgedaan als gek, anderen zagen in hem een sympathieke, misschien wat zonderlinge denker.

De Boegies beschouwden Van der Wal als een held. En doordat Jannes ook in Groningen woonde was hij hùn held. Het ‘Jannes van der Wal-lied’, werd uitgebracht nadat de Boegies enige bekendheid hadden verworven met songs als ‘Sex en patat’, ‘Mèh’ (een nummer dat enkel bestaat uit herhalingen van het titelwoord; door Kees van Kooten verkoren als een hoogtepunt in de anarchopoëzie) en ‘Stamppot Boer’n stront.’

Het ‘Jannes Van Der Wal-lied’ begint uptempo:

‘Jannes, onze grote held
Jannes, damt niet voor 't geld
Jannes, door slaap geveld’

Van der Wal had een verstrooide aard: een karaktereigenschap die hem zijn deelname aan de Nederlandse kampioenschappen van 1986 in Utrecht kostte. De laatste zin in het couplet herinnert hieraan. De nacht voor het bewuste NK in Utrecht was Jannes stevig doorgezakt in Groningen. Tijdens de treinreis naar Utrecht, de dag daarop, doezelde hij ergens tussen Zwolle en Amersfoort weg. Terwijl in Utrecht koortsig werd afgevraagd waar Jannes toch was, pendelde hij in diepe slaap heen en weer.

De gebeurtenis paste in het beeld dat het overgrote deel van de vaderlandse bevolking van de dammer had: dat van een wereldvreemd genie. Deze beeldvorming ontstond vooral na een optreden van Van der Wal in een tv-programma met Mies Bouwman. Op de vraag van de presentatrice aan Van der Wal om wat over zichzelf te vertellen, kwam geen antwoord. Bouwman probeerde de dammer op gang te helpen: ‘Hoe oud ben je Jannes?’ Van der Wal grijnsde, nam een slok water en het bleef stil. Ook nu kwam hij niet tot een antwoord.

Televisiekijkend Nederland was verbijsterd.

Na de uitzending vertelde Van der Wal dat hij hogelijk verbaasd was over het interview. Was niemand op de redactie op het idee gekomen zijn geboortedatum op te zoeken? Hij voegde een tweede verklaring toe: ‘De eenvoudige formulering van de vraag hinderde mij, waardoor ik geblokkeerd raakte.’

Als het ‘Jannes Van Der Wal-lied’ op stoom is, zakt het terug in tempo en volgt in een rustige cadans de volgende boodschap:

‘Ik ben Jannes van der Wal
Ze vragen me vaak:
“Hey hey, wat doe jij zoal?”
Ik dam en drink en doe vaak mal’

Er is niets van gelogen. Af en toe raar doen, daar had Van der Wal niet veel moeite mee. Hij draafde op in programma’s op radio en tv, werkte mee aan reclamespotjes, werd bij het wereldkampioenschap in São Paulo door tijdschrift Panorama geportretteerd tussen Braziliaanse borsten en zong in 1985 een carnavalskraker. Het nummer, getiteld ‘Janus Hou Je Kanus’, werd geen hit, maar gaf wel inzicht in de muzikale kwaliteiten van de dammer. De tekst is exemplarisch:

‘Ik ben een kalme jongen van nature
Zo af en toe wat zingen deed ik graag
Maar als ik dan iets zong riepen de buren
Hou op want het plafond dat komt omlaag

Dan staakte ik het gezang en ging fluiten
En dacht dan bij mezelf dat kan geen kwaad
Maar dan vlogen de stenen door de ruiten
En woedend riep de menigte op straat:’

Een koor neemt de zang van Jannes over: ‘Hou op! Hou op! Hou nou een keer je kop!’ en maakt in het vervolg van het refrein duidelijk dat de gevolgen niet te overzien zijn als ‘Janus zijn kanus’ niet houdt.

Er dient zich bij luistering een onvermijdelijke conclusie aan: Jannes kon beter dammen dan zingen. En gelukkig deed hij het eerste ook het liefst. Bij voorkeur met een glas bier in de Groningse kroeg de Evenaar. Het ging Van der Wal vooral om het spel. Verliezen, daar kon hij wel tegen, waar hij een bloedhekel aan had, was remise. Om dit te vermijden kwam hij met de spelvariant ‘doordammen’. Zonder stop dammen, dat was het ultieme doel van Van der Wal. Het wordt bezongen in het refrein van het ‘Jannes Van Der Wal-lied’:

‘Damdamdamdamdamdamdamdam
damdamdamdamdamdamdamdam
damdamdamdamdamdamdamdam
damdamdamdamdamdamdamdam’

Op 6 januari 1990 vierden de Boegies hun tienjarig bestaan. Plaats van acte was het Noorderslag-festival in het Groningse theater De Oosterpoort. Van der Wal was erbij. Op het podium flankeerde de dammer de vier Boegies, die de ode voor een overvolle zaal ten gehore brachten. Een foto in de postuum gepubliceerde biografie ‘Jannes’ herinnert aan dit moment. Van der Wal - ruitblouse, handen op z’n rug en een bevallige glimlach op z’n gezicht – richt zijn blik op zanger Speedy.

Recensent Wierd Duk van het Dagblad van het Noorden omschreef het optreden - om drie uur ’s nachts - als een ontroerend hoogtepunt van het festival. ‘Dag Jannes,’ zongen de Boegies. Een glimlachende Jannes beantwoordde de pretpunkers met ‘Dag Boegies.’

Zes jaar later zou Van der Wal, 39 jaren jong, overlijden aan de gevolgen van leukemie.

(Met dank aan Jimmy Tigges voor het opduiken van de plaat ‘Janus Houdt Je Kanus’ uit zijn sportsingle collectie)

Sportboeken

permalink | plaats reactie |