Tijdens de razzia's werd er gevoetbald

Op 25 februari is in Amsterdam de jaarlijkse herdenking van de Februaristaking van 1941. Twee dagen lag het leven stil in de hoofdstad uit protest tegen de razzia's in de Jodenbuurt. Tijdens die klopjachten werd elders in de stad gevoetbald.

De razzia's voorafgaand aan de Februaristaking

De Februaristaking was in 1941 een keerpunt voor het bezette Nederland. Het was de eerste keer dat er op grote schaal een opstand was tegen de Duitse bezetters. Het was voor voetballer Gerben Wagenaar van de Volewijckers zelfs het signaal om te stoppen met zijn sport en een actieve rol te gaan spelen in het verzet.

Joods voetbal

Evert de Vos schreef in 1999 voor de Rijksuniversiteit Leiden zijn afstudeerscriptie over joodse voetbalclubs in Amsterdam van 1908 tot en met 1948. Hierin beschreef hij onder meer hoe het joodse voetbal na een aantal discriminerende maatregelen door de bezetters snel was afgelopen.

Lijfsbehoud was de eerste noodzaak, waarbij voor de meesten hun contacten bij de voetbalclub geen ontsnapping boden. Zoals iemand tegen Vos' zei: “Je bent allemaal je eigen weg gegaan. Allemaal in dezelfde ellende.”

De meeste Nederlanders wisten amper wat er zich buiten hun eigen groep afspeelde, wat in het geval van het joodse leven extra hard aankwam. Zo kon op 23 februari 1941, tijdens de razzia's die aan de Februaristaking vooraf gingen, Ajax een thuiswedstrijd spelen op enkele kilometers afstand van de afgesloten Jodenbuurt. Niet omdat de Ajacieden niet geïnteresseerd waren in wat er gebeurde, maar vooral omdat bijna niemand begreep wat de impact was hiervan.

In het Nederlandse voetbal van de jaren dertig waren overigens al antisemitische incidenten geweest. Met name de joodse voetbalclubs in Amsterdam werden bij verenigingen van het platteland vaak lastig gevallen, soms met steun van een toekijkende agent. In andere wedstrijden werd weer wraak genomen op die clubs, die bekendstonden als NSB-gezind.

GGD

Aan het begin van de oorlog speelde een joodse club een thuiswedstrijd tegen zo'n vereniging, vertelde een ooggetuige aan De Vos: “Toen ze bij ons zouden spelen, was er een joodse scheidsrechter, Koopman. Wij kregen de vrijheid om te doen wat we wilden. Allemaal jongens die niet bang waren, zoals ik, en die meer schopten dan voetbalden, werden opgesteld. Drie maal moest de GGD komen om iemand op te halen die beschadigd was.”

Na de Februaristaking gingen de joodse clubs ten onder, omdat de leden moesten onderduiken of werden afgevoerd naar concentratiekampen. Een groot aantal overleefde die niet. Deze mensen worden onder andere nog herdacht met een monument bij de Amsterdamse fusieclub WV/HEDW, die na de oorlog ontstond uit twee oude joodse clubs.

Want na terugkeer van de overlevenden, herleefde het joodse voetbal voor zover het kon. Met overtuiging en tegenstand, want echt schokkend is een passage van De Vos, waarin hij een interne waarschuwing bij de KNVB citeert voor opkomend antisemitisme op de velden.

Het was toen 1947, twee jaar na de Holocaust...

Voetbal

permalink | plaats reactie |

Reacties