Het olympisch medailleklassement is oorlog

De Russische premier Poetin heeft een onderzoek aangekondigd vanwege de lage positie op het medailleklassement. Deze ranglijst is al meer dan honderd jaar een internationaal politiek strijdpunt, alhoewel het IOC die niet erkent. En dat Canada deze aanvoert, is ook helemaal niet officieel.

Een ijshockeyer kan slechts één keer goud winnen op een toernooi, waar een schaatser binnen een week drie keer goud kan winnen. Of vijf, zoals Eric Heiden in 1980. Maar is Heiden dan vijf keer zo succesvol als een gouden ijshockeyer?

Nederland wel/niet in top tien

Als we kijken naar de meeste gouden medailles in Vancouver staat Canada bovenaan, maar wie alles optelt, krijgt de Verenigde Staten als winnaar. En voor Nederland betekent dit het verschil tussen respectievelijk een tiende of de twaalfde plaats. Kijk hier maar:

Ik kan NOC*NSF dus gelijk geven als het constateert dat Nederland in de top tien van Vancouver 2010 staat, maar tegelijkertijd bekritiseren dat dit niet is gelukt. In beide gevallen heb ik gelijk, net als NOC*NSF.

Koude Olympische Oorlog

Het probleem hierbij is dat het Internationaal Olympisch Comité weigert om dit medailleklassement officieel te erkennen. Alhoewel het wel de cijfers geeft, is er geen richtlijn hoe dit moet worden geïnterpreteerd, hoe we moeten tellen. Het IOC zegt: 'The IOC and the OCOG (organiserend comité, Jurryt) shall not draw up any global ranking per country.'

Daarom bestaan er die verschillende methodes, wat al sinds 1908 voor ruzie zorgt. Het klassement werd vanaf 1952 zelfs een politiek wapen in de Koude Oorlog, sinds de Sovjet-Unie meedeed aan de Olympische Spelen. De Sovjet-Unie en de Verenigde Staten verplaatsten hun ideologische strijd naar olympisch grondgebied.

De Sovjet-Unie deed dat heel bewust door te zeggen dat de olympische gedachte in feite socialistisch was. ‘Alleen socialisme en communisme scheppen de condities waarbinnen het olympisme kan worden gerealiseerd,’ luidde het motto van het Russische Olympische Comité.

Met andere woorden: de kapitalisten in het algemeen en de Amerikanen in het bijzonder vormen een gevaar voor de olympische gedachte. Deelname aan de Olympische Spelen was voor de Sovjet-Unie dus meer dan oprechte belangstelling voor sport: het was voortzetting van oorlog, maar dan met andere middelen.

Daarin was dit land overigens niet het eerste, want de Verenigde Staten wilden hoe dan ook als eerste eindigen in het medailleklassement van 1908, toen de Spelen in Londen waren. Juist in het toenmalige hart van ’s werelds belangrijkste economische en politieke macht wilden de Amerikanen een gevoelige klap uitdelen aan de Engelsen. Daarin faalden de Amerikanen, die uit frustratie om de haverklap een klacht indienden tegen vermeend onrecht. De sfeer van de Spelen van Londen was daarom ronduit slecht, juist door de medaillespiegel.

Sportieve kruisraketten

In 1952 betrad de Sovjet-Unie met dezelfde instelling de olympische loopgraven. Om meteen te kunnen scoren in het medailleklassement specialiseerden de Russen zich vooral in disciplines waar veel medailles waren te winnen, zoals zwemmen, turnen en worstelen. De gedachte is simpel: zowel het aantal kruisraketten als het aantal gouden medailles bepaalt de status van een wereldmacht.

Martin van den Heuvel schreef hierover in het boek Rusland en de Olympische Spelen: ‘Het landenklassement betekent voor de Sovjet-Unie het bewijs van de superioriteit van het sovjetsportsysteem en het sovjetpolitieke systeem. Westerse kringen die het belang van de landenklassering in twijfel trekken, doen dat volgens de Russen omdat ze eclatante successen van de socialistische staten willen verdoezelen.’

De landenklassementen speelden dus een enorme rol op de Spelen van 1952. De Russen wreven dat er extra in met een groot scorebord bij het onderkomen van hun sporters, waarop elke overwinning groot werd vermeld. Aan het eind van de Spelen pronkten hierop 22 gouden medailles, waarvan het leeuwendeel inderdaad was behaald via genoemde tactiek: negen bij het turnen en zes bij het worstelen. De Sovjet-Unie eindigde nog wel achter de Amerikanen in het medailleklassement, maar dat was volgens de Russische officials de schuld geweest van partijdige scheidsrechters.

In 1956 bereikten de Russen echter hun doel met 37 gouden medailles, tegen 32 voor de VS. Nog meer dan 1952 gold de tactiek voor specialisatie in sporten met veel medailles: elf turngoud, vijf atletiekkampioenen en zes keer de beste bij het worstelen.

Maar op deze Spelen werd een nieuwe tendens zichtbaar door de eindzege van de olympische voetballers van de Sovjet-Unie. De Russische sportbond wilde niet alleen véél winnen, maar voortaan ook de beste worden in grote sporten als voetbal. Het winnen van basketbalgoud zou daarin het maximale zijn, wat was te behalen. De Amerikanen beschouwen die sport tenslotte als hun persoonlijke eigendom en daarmee werd de basketbalclash van 1972 in feite het hoogtepunt van twintig jaar internationale sportpolitiek.

Deceptie

De gemiddelde Amerikaan beschouwt basketbal inderdaad als een nationale sport, waarin geen enkel ander land op de wereld aan kan tippen. En terecht, want de Verenigde Staten hadden tot de Olympische Spelen van 1972 nog nooit een basketwedstrijd verloren. Sinds de introductie van deze sport op de Spelen van 1936 had Amerika 63 wedstrijden gespeeld en allemaal gewonnen. In 1972 werden er nog eens acht gewonnen voordat de finale tegen de Sovjet-Unie aanbrak, die de grootste confrontatie in de olympische geschiedenis werd tussen deze twee landen.

Ook de Sovjet-Unie wist de finale in München ongeslagen te bereiken. In deze zwaarbeladen eindstrijd waren de Amerikanen niet echt in vorm, want tien seconden voor tijd leidde de Sovjet-Unie nog met 48-49. Toen wist de Amerikaan Doug Collins een Sovjetpass te onderscheppen en stormde vervolgens op de basket van de Russen af. Die pakten Collins zo hard aan dat hij korte tijd bewusteloos bleef liggen. De twee vrije worpen die hij kreeg, wist hij toch te benutten. Het was 50-49 voor de Amerikanen.

Nog drie seconden te spelen. De Russen hielden de bal in het spel, maar kwamen niet tot scoren: goud voor de USA. En toen brak het meest hectische en politieke moment uit de olympische geschiedenis aan.

De klok

In die laatste drie seconden claimden de Russen namelijk dat ze om een time-out hadden gevraagd, die de wedstrijdleiding blijkbaar was ontgaan. De klok werd desgevraagd drie seconden teruggezet, maar opnieuw kwamen de Russen niet tot scoren: nog steeds goud voor de USA.

Toch was de wedstrijd niet afgelopen, omdat tijdens die laatste wedstrijdseconden de officiële wedstrijdklok opeens was teruggezet. Die liep daarom niet tijdens de tweede poging om de wedstrijd te beëindigen. De toenmalige secretaris-generaal van de FIBA, de Brit R. William Jones, besloot daarop de klok nogmaals drie seconden terug te draaien. Precies in die tijd kreeg de Rus Aleksander Belov na een lange pass de bal in handen en scoorde met een eenvoudige lay up: 50-51.

Geen goud voor de USA, maar goud voor de Sovjet-Unie. De Amerikanen waren des duivels en gingen direct tegen de uitslag in protest. De commissie die zich over het besluit boog bestond uit afgevaardigden van vijf verschillende landen: Italië, Porto Rico, Hongarije, Polen en Cuba. Conform de grenzen van het IJzeren Gordijn gaven de eerste twee landen Amerika gelijk, en de laatste drie landen niet. De stand bleef daarmee ongewijzigd: goud voor de Russen.

Het Amerikaanse team weigerde unaniem de zilveren medaille en was ook niet aanwezig bij de officiële uitreiking. Nader onderzoek toonde aan dat de Amerikanen niet geheel onterecht woedend waren. Jones had niet het recht gehad aan de klok te komen. Daarnaast hadden de Russen aantoonbaar enkele overtredingen gemaakt voor hun laatste en definitieve lay-up.

Jones luisterde niet en zei dat de Amerikanen eindelijk eens leerden wat verliezen was, ook wanneer zij er zelf van overtuigd waren het gelijk aan hun kant te hebben. De Amerikaanse medailles liggen tot op de dag van vandaag in een kluis van het IOC in Zwitserland en sommige spelers hebben in hun testament laten vastleggen dat ze die zelfs postuum weigeren te ontvangen. 

De FIBA heeft in de jaren hierna een aantal maatregelen genomen om dit soort incidenten te voorkomen. Er moet bijvoorbeeld altijd een tweede klok aanwezig zijn en er zijn strengere regels opgesteld rond het aanvragen van een time out.

Het zal de Russen helemaal niets hebben uitgemaakt. Na twintig jaar olympische oorlog hadden ze eindelijk de grootste trofee te pakken: olympisch basketbalgoud na een directe confrontatie tegen de Amerikanen. Er was een oorlog gewonnen op het terrein van het medailleklassement.

De Olympische Spelen zijn dus oorlog, zowel in 2010 als in 1972. Het zal daarom in Rusland ongetwijfeld gaan stuiven als de olympische ploeg op bezoek gaat bij Poetin.

Olympische Winterspelen · Olympische Zomerspelen · Sport en politiek

permalink | plaats reactie |

Reacties