De afgelaste Elfstedentochten tot 1963

De winter is voorbij en daarmee ook de kans op een Elfstedentocht. Niemand kan het me daarom kwalijk nemen als ik een overzicht maak van alle Elfstedentochten, die net niet doorgingen. ‘De honderden droegen de teleurstelling met de mannelijkheid waarmee zij morgen alle Elfsteden-ontberingen zouden hebben gedragen: zij draaiden zich stilzwijgend om en liepen weg.’

Eind januari 1914

Het zag er goed uit in de eerste dagen van 1914. Op 26 januari 1914 schreef de Leeuwarder Courant echter: ‘Nu de dooi plotseling zoo sterk is ingevallen, zal de ijstoestand op vele plaatsen allicht een belangrijke wijziging hebben ondergaan. ‘

Geen tocht dus. Die zou pas in 1917 weer komen.

Begin februari 1922

Op 8 februari was een nieuwe tocht nog in zicht. Een dag later werd de inschrijving geopend, alhoewel een datum nog niet bekend was gemaakt. Weer een dag erna was alle hoop voorbij, aldus de Leeuwarder Courant: ‘De elfstedentocht en –wedstrijd gaan niet door daar de meeste trajecten zeer slecht zijn of niet bebaand.’

Op 18 maart 1922 werd alsnog een Elfstedentocht uitgeschreven en dan ook nog eens in Overijssel. Het ging hier echter om een rit voor fietsen.

Begin januari 1924

Op 8 januari was er weer hoop in Friesland met het bericht dat ‘de Friesche Elfstedenvereeniging voorbereidende maatregelen treft voor een elfstedentocht en wedstrijd.’

De inschrijvingen werden geopend voor een nog onbekende datum. ‘Vóór Zaterdag zal in ieder geval de tocht niet gehouden worden, maar of het Zaterdag zal geschieden, dan wel op een der dagen van de volgende week, zal nog nader beslist worden.’

Aldus de krant, waarbij we meteen zien dat er nooit een Elfstedentocht op zondag wordt gereden. Nadat de tocht van 1922 eerst op zaterdag 12 januari was bepaald, werd deze door de invallende dooi naar de dinsdag uitgesteld. Ook dat ging niet door. Pas in 1929 werd de volgende Elfstedentocht gereden.

Eind december 1938

Op 17 december 1938 droomde de Leeuwarder Courant hardop over een volgende tocht. Slechts twee dagen later bleek het koud genoeg te zijn om er serieus over na te denken.

‘Indien het vriezende weer aanhoudt’, schreef het dagblad op 20 december, ‘zal de traditionele Elfstedentocht zeer waarschijnlijk op Zaterdag 24 December a.s. worden gehouden. ‘ Een dag later werd dit opnieuw bevestigd door het bestuur van de Elfstedenvereniging.

Daarop hadden zich honderd (!) toerrijders aangemeld, maar die werden allemaal teleurgesteld. Ook de VARA vond het jammer, want die zou rechtstreeks verslag gaan doen voor de Nederlandse radio, maar ook dat ging niet door.

Er was echter nog geen sprake van definitief uitstel, want 29 december was als nieuwe datum aangewezen. Tot vreugde van de AVRO waarschijnlijk, want dan mocht die omroep zorgen voor het radioverslag. Ook omroep ‘Phoni’ had zich gemeld, die zich richtte op de Nederlanders in de koloniën.

En toen brak er een heel merkwaardig conflict uit tussen Friesland en Den Haag. Door de vele sneeuw moest de ijsbanen worden geveegd, maar daarvoor was door recente bezuinigingen van de overheid geen geld meer. Zelfs de koningin schonk geld om de banen schoon te maken, maar het hielp allemaal niets: de tocht werd afgelast.

Er werden zelfs nog vragen over gesteld in de Eerste Kamer, maar tevergeefs. ‘Het was financieel onverantwoord in deze tijd.’

Januari 1940

‘Elfstedentocht afgelast! Uitstel behoeft geen afstel te beteekenen.’ Deze kop in de Leeuwarder Courant van 15 januari 1940 bleek  correct, weten we met terugwerkende kracht. Op dat moment ging de tocht echter niet nadat de wind opeens was gedraaid en de dooi was ingevallen. ‘Leeuwarden had den kater al te pakken, vóór het feest er nog geweest was!’

Op 30 januari werd de tocht alsnog gereden. ‘Friezen toon nu eens, dat gij warm meevoelt, door overal langs de route te vlaggen, om het geheel een feestelijk aanzien te geven.’ Deze Elfstedentocht werd legendarisch door Het Pact van Dokkum.

1946 en 1947

De Elfstedentocht van 1947 bevatte meer verhalen dan die van 1963. Voordat deze legendarische en vooral beruchte tocht werd gereden, was die al vier keer afgelast. Het bleek de voorbode van een tocht, die zorgde voor de grootste sportieve ruzie uit de Nederlandse geschiedenis.

Op 24 december 1946 kondigde de Leeuwarder Courant een tocht aan voor 28 december. Die ging niet door wegens dooi, maar een nieuwe datum diende zich alweer snel aan: 9 januari. Vanwege wakvorming werd ook deze afgelast.

Op 5 februari schreef de krant: ‘Het begint zo langzamerhand toch te lijken op het spelletje “hij komt wel – hij komt niet”.'  Opnieuw was de tocht namelijk aangekondigd, maar wederom tevergeefs.

Uiteindelijk was het op 8 februari dan toch mogelijk de Elfstedentocht te rijden. Door het enorm slechte weer, de slechte organisatie en het massale overtreden van de regels eindigde de tocht in chaos. In 2010 zijn de archiefdozen over deze tocht nog steeds gesloten!

4 februari 1950

Bij doorgaand vriezend weer, zo maakte de Elfstedenvereniging op 30 januari 1950 bekend, zal de tocht op zaterdag 4 februari worden gereden. Door harde wind belandde er echter heel veel zand op het ijs. ‘Het was op sommige plaatsen geen schande om te vallen’, aldus een medewerker van de Leeuwarder Courant. ‘Wij zeggen dat omdat we zelf ook over het ijs geduikeld zijn.’

Een dag later werd de stemming wat somberder, omdat de KNMI in de verte wat depressietjes had ontdekt, die de ijsvreugde konden bedreigen. Sneeuwval zou wel goed zijn tegen de zandverplaatsingen, maar tegelijkertijd nieuwe problemen veroorzaken. ‘Bestuur wil wel’, concludeerde de Leeuwarder Courant, ‘als Koning Thialf nu maar meewerkt.’

Maar helaas trok de winter zich terug, zodat ook deze tocht moest worden afgelast. Eén voordeel hierbij was dat prins Bernhard geen flauwe smoes hoefde te verzinnen om zijn afwezigheid te verhullen, daar hij op dat moment een bezoek bracht aan Sint Eustatius.

30 december 1961

Eén van de grootste decepties uit de geschiedenis van de Elfstedentocht speelde zich af op 30 december 1961. De avond voordat de tocht gereden zou worden, sloeg het weer opeens om. De mensen stonden nog in de rij om zich in te schrijven toen het mis ging.

De Leeuwarder Courant stond erbij en keek er naar: ‘Zelden werd het Elfsteden-vuur op zo snelle trieste en dramatische wijze uitgeblust als op deze gedenkwaardige dag. Om even over zeven stonden de eersten al in de rij om zich aan te melden voor de tocht. De stemming was hoopvol en opgewekt. Om tien uur, toen de rij al was aangegroeid tot een duizend man, begon de eerste neerslag. Maar men was nog niet terneergeslagen.

Later begon het te regenen. Het werd stil onder de honderden. Zou het nog kunnen doorgaan? Maar de hoop bleef nog hangen. Toen kwam om kwart over twaalf de officiële mededeling: “De Elfstedentocht is afgelast!”

De honderden droegen de teleurstelling met de mannelijkheid waarmee zij morgen alle Elfsteden-ontberingen zouden hebben gedragen: zij draaiden zich stilzwijgend om en liepen weg ieder met zijn tas en koffer en met zijn Noren of Friezen: de student uit Den Haag het kantoormeisje uit Breukelen, de boer uit Lollum, de soldaat uit Assen. Zonder gemor zonder woorden maar diep teleurgesteld.’

En zo bleven ondernemers achter met honderden liters snert, 600 worstjes en 10.000 koppen koffie. Uiteindelijk werd hiervan het meeste toch verkocht.

Begin januari 1963

Tijdens de Kerstdagen van 1962 werd gespeculeerd over een nieuwe Elfstedentocht. Het was wel jammer dat net tijdens die feestdagen de vorst tijdelijk afnam. En dat in de koudste winter van de vorige eeuw, alhoewel de Friezen dat toen natuurlijk nog niet konden weten.

Enkele dagen later lag er een harde sneeuwlaag op het ijs, zodat het daaronder ging broeien. Heel paradoxaal kon op dat moment alleen dooi de Elfstedentocht nog redden. Het zat er toen nog niet in, alhoewel dat jaar er toch een tocht gereden zou worden. En wat voor één…

In deel twee alle afgelaste tochten na 1963

Schaatsen

permalink | plaats reactie |

Reacties