Een sportcoach moet blank zijn

‘Mijn overgrootvader is op een slavenschip het land binnengebracht,’ zei Nolan Richardson, de zwarte basketbalcoach van de University of Arkansas, tegen een zaal vol ongemakkelijk kijkende, blanke journalisten. ‘Maar ik ben niet op dat schip het land ingevoerd en dus verwacht ik een iets andere behandeling.’

Nolan Richardson zelf

Dit was in 2002 en de journalisten hadden niet gerekend op een preek over slavernij. Toch wilde Richardson het heel graag over het rassenverschil hebben.

Waarom waren er in Arkansas geen andere zwarte coaches, vroeg hij. Waarom waren alle journalisten blank? Toen hij even zijn mond hield, veranderden de journalisten snel van onderwerp: had hij de beelden van hun recente verlies tegen Kentucky nog teruggekeken?

Ontslagen

Vier dagen later was Richardson ontslagen. ‘De belangrijkste Afro-Amerikaanse coach van Amerika’ noemt Rus Bradburd hem in zijn nieuwe biografie, Forty minutes of Hell, een uitstekend boek waar de woede vanaf spat; maar er is sinds die tijd nog maar weinig van hem gehoord. Toch echoën zijn woorden nog na, nu we weer aan het begin van het college basketbalkampioenschap staan. Het nationale debat over rassen gaat steeds vaker over coaches.

Richardson, 68 jaar, heeft persoonlijk ervaring opgedaan met de meeste stadia in de geschiedenis van de zwarte Amerikaan. Hij groeide op in El Paso, Texas, waar de rassen gescheiden waren. Zijn grootmoeder, bij wie hij opgroeide, vertelde hem over haar ouders, die slaven waren geweest in Louisiana.

Vaak wordt er in de Amerikaanse sportwereld over het rassenverschil gepraat alsof alles opgelost was toen er in de jaren 60 gemengde teams kwamen. Bradburd rekent af met dat idee. Het toelaten van zwarte sporters vindt hij een overschatte mijlpaal. Misschien werden sommige rassenvooroordelen wel omver geworpen, maar andere werden juist bevestigd: zwarten konden sporten en muziek maken, maar je moest ze niet laten coachen.

Driftige man

Toen Richardson in 1977 coach werd van een college in Texas, waren er ‘minder dan een handjevol zwarte coaches op belangrijke colleges in Amerika’, schrijft Bradburd. Na de slavernij en de rassenscheiding was er nu de discriminatie op het gebied van banen.

Trouwens, de rassenscheiding was ook nog niet verdwenen. Richardson moest één van zijn zwarte spelers zeggen dat hij niet in het openbaar gezien mocht worden met zijn blanke vriendin omdat sponsors van het college erover geklaagd hadden. In 1985 ging Richardson naar Arkansas en werd de eerste zwarte hoofdcoach op een overwegend blanke universiteit in de Zuidelijke Staten. Er waren toen nog stadjes in Arkansas die ‘ongeschreven wetten hadden die zwarten sowieso verboden om er te wonen,’ aldus Bradburd.

In die context begrijp je beter dat Richardson zo nu en dan zelfs de eigen fans van het team voor ‘sukkels’ en erger uitmaakte. Hij was een driftige man, met een boel reden om driftig te zijn.

Graadmeter

In 1994 werd Arkansas landskampioen. Richardson bleef kwaad. De meeste American football- en basketbalspelers waren dan wel zwart, toch waren er nog maar nauwelijks zwarte footballcoaches of andere sportmanagers. Er is maar één kwalificatie nodig om college coach te worden, en dat is de sport gespeeld te hebben. Zwarten speelden de sport, maar blanken kregen meer banen als coach. Dus is het beroep van coach de perfecte graadmeter voor arbeidsdiscriminatie.

Dezelfde redenering gaat ook op voor het Europese voetbal. Er zijn geen zwarte managers in de Engelse Premier League.

Dit is een zaak die van belang is. Collegeteams vormen de trots van veel kleine Amerikaanse stadjes. De coach is een plaatselijk kopstuk. Bobby Rush, de Black Panther die lid van het Huis van Afgevaardigden is geworden, heeft bijeenkomsten georganiseerd om te praten over de hindernissen waar zwarte coaches tegen aan lopen. Het is misschien niet de strijd om burgerrechten die Martin Luther King voor ogen stond, maar het is zeker niet onzinnig.

Richardson is niet ontslagen vanwege zijn monoloog over rassenongelijkheid, maar vanwege een andere toespraak, waarin hij klaagde over zijn baan en weer tekeerging tegen de fans van Arkansas. Maar in zijn ogen was het allemaal één pot nat. In Arkansas was zijn huidskleur een issue. Er kwam een proces over zijn ontslag waarin twee van de bestuurders van de universiteit toegaven dat ze zo nu en dan ‘nigger jokes’ vertelden.

Voor schut

De discussie over ras gaat in Amerika altijd aan de hand van ‘rassendrama’s’. De persconferentie van Richardson was zo’n drama. De meeste media keurden zijn actie af. Sports Illustrated had het over ‘een verbijsterende zelfopoffering’. De Arkansas Democrat-Gazette zei dat hij ‘zichzelf publiekelijk voor schut had gezet’, en ervoor gezorgd had dat nu ‘de hele staat over rassenkwesties bekvechtte.’ Maar zoals Mike Huckabee, toen gouverneur van Arkansas opmerkte, de critici van Richardson hadden nooit ‘in zijn schoenen gestaan’.

De frustraties van een heel leven kwamen eruit in die ene persconferentie.

Sport en politiek

permalink | plaats reactie |

Reacties