Zoeken

Leonid Brezjnjev leidde de Sovjet Unie met ijzeren hand en sprak meerdere malen over werelddominantie. Na de Sovjet-inval in Afghanistan in 1979 bereikte de Koude Oorlog een nieuw hoogtepunt. President Jimmy Carter van de Verenigde Staten had daarnaast interne problemen: de verloren Vietnamoorlog en de Watergate-affaire eerder dat decennium hadden het Amerikaanse zelfbewustzijn hevig aangetast.

Sport werd steeds belangrijker in de Koude Oorlog. Oostbloklanden hadden zich succesvol op Amerikaanse sporten als basketbal en ijshockey en honkbal toegelegd om de vijand op ‘eigen terrein’ te verslaan en daarmee te vernederen. De Olympische Spelen waren hét platform, omdat ze alleen toegankelijk waren voor amateurs en profsport in het communisme officieel niet bestond.

Een sportieve clash tussen kapitalisten en communisten was daarmee altijd beladen, een metafoor voor oorlog.

De Sovjet-ploeg

In 1980 hadden de Russen vijf Olympische en dertien wereldtitels op zak. Op papier waren zij amateurs, maar in werkelijkheid waren ze alleen maar met ijshockey bezig.

De vijf sterspelers waren Sergei Makarov, Aleksandr Maltsev, Valey Kharlamov, Boris Mihailov en Vladimir Petrov. De coach was Viktor Tychonov, die volgens de Sovjetdoctrine zijn ploeg in alle facetten controleerde, tot hun privéleven aan toe. Hij was generaal van beroep, en sloot zijn ploeg tien maanden per jaar in barakken op.

De Amerikaanse ploeg

Van de voorgaande 35 wedstrijden tegen de Sovjets verloren de Amerikanen er maar liefst 28. Deze ploeg bestond uit studenten en enkele topamateurs. Letterlijk niemand kende hen.

Coach Herb Brooks geldt als de ‘uitvinder’ van de hybride spelstijl: een combinatie van het Europese spel, gericht op puckbezit, en de fysieke stijl van de Noord-Amerikanen, het betere gooi- en smijtwerk. Op het moment dat iemand alles had gegeven, eiste hij meer.

De aanloop

De Sovjets verbleven al een tijdje in de Verenigde Staten om oefenwedstrijden te spelen. De Amerikanen waren sinds september bij elkaar. Ze sloten hun voorbereiding af met een vriendschappelijk duel tegen de Sovjets. De thuisploeg kreeg met 10-3 om de oren en iedereen wist genoeg: al het harde werken was voor niets geweest.

In de groepsfase versloegen de Sovjets alle tegenstanders. De Amerikanen begonnen met een gelijkspel tegen het sterke Zweden, wat een enorme motivatie was. Tsjecho-Slowakije, favoriet voor het zilver, werd met fysiek en technisch hoogstaand spel verslagen: 7-3. Amerika was ineens outsider voor een medaille.

De Sovjets, Finland, Amerika en Zweden gingen naar de medailleronde. Daar werden twee wedstrijden gespeeld, omdat het onderlinge resultaat uit de groepswedstrijd meetelde voor de eindbalans.

Vrijdag 22 februari 1980

You were born to be a player. You were meant to be here. This moment is yours. Met deze woorden stuurde Herb Brooks zijn spelers het ijs op voor de confrontatie met de Sovjets.

In Amerika werd de wedstrijd trouwens niet rechtstreeks uitgezonden! Niemand zat namelijk te wachten op de voorspelbare afstraffing door de aartsvijand. Het Fieldhouse was desondanks uitverkocht.

Eerste periode

Vanaf het begin domineerden de Sovjets, al viel de eerste goal pas na 9 minuten toen Krutov de 1-0 binnenschoot. Na de gelijkmaker van Buzz Schneider, een diagonaal schot van links, scoorde Makarov 2-1. Het thuispubliek, waar iedereen een Amerikaanse vlag leek te hebben, bleef de Amerikanen naar voren schreeuwen.

Aan het slot van de periode pareerde Tretyak een slap afstandsschot. Hij wierp een blik op de klok. Nog enkele seconden te gaan. De puck bleef op een paar meter van de goal liggen. Hij noch zijn twee verdedigers werkten hem weg, het was toch bijna rust. Zij hadden geen oog voor de aanstormende Mark Johnson die letterlijk in de allerlaatste seconde gelijkmaakte.

Tweede periode

Bij het betreden van het ijs keek iedereen verbijsterd naar het Sovjetdoel. Een ziedende Tychonov had Tretyak gewisseld voor Vladimir Myshkin. De balans werd daarmee verstoord en niemand voelde zich zeker van zijn plek. Bovendien hadden de Sovjets hun stergoalie nodig om de VS te vernederen.

Myshkin hield in deze periode zijn doel schoon, maar toch was er zichtbaar iets in de ploeg geslopen. De Sovjets schoten twaalf keer op goal, tegen twee Amerikaanse pogingen, maar alleen Aleksandr Maltsev wist de uitstekend keepende Jim Craig te passeren. Dat dit in een powerplaysituatie gebeurde was veelzeggend. De underdog leefde nog.

Derde periode

In de zevende minuut kreeg Krutov twee minuten straf. Tot zijn irritatie zag hij Johnson weer gelijkmaken. De complete Amerikaanse ploeg stoof het ijs op om hem te bedelven. Na precies tien minuten liet Mike Eruzione het Fieldhouse exploderen. Myshkins zicht werd belemmerd door een medespeler en Eruzione’s schot verdween onder zijn arm: 4-3.

De Sovjets reageerden furieus en de Amerikanen konden zich nauwelijks staande konden. Iedereen schreeuwde. Brooks schreeuwde dat de Amerikanen hun eigen spel moesten spelen. Het publiek schreeuwde vlaggenzwaaiend U-S-A en de commentatoren schreeuwden ook van alles.

Geleidelijk ontworstelden de Amerikanen zich aan de druk en kwamen zelfs tot meerdere aanvallen. Dit dwong Tychonov om zijn sterkste spelers veel ijstijd te geven, waardoor ze zichtbaar vermoeid raakten. Hun afstandsschoten en bodychecks verloren kracht. In het pandemonium van het Fieldhouse zag het extatische publiek het onmogelijke gebeuren: de jonge Amerikanen koersten af op een sensationele zege tegen de ervaren Sovjets.

In de laatste minuut weigerde Tychonov de standaardmethode te hanteren om een goalie te vervangen voor een veldspeler. De Sovjets waren onbekend met deze situatie, waar ze nooit op trainden. Zij vermanden zich daarom en vielen fel aan, waarbij Mihialov bijna de gelijkmaker scoorde. Moeizaam werkte de thuisploeg de puck weg.

Met nog tien seconden op de klok begon het thuispubliek af te tellen. Daarna was niets meer hetzelfde.

Terwijl de Amerikanen onder de verbijsterde blikken van hun tegenstanders uitbundig op het ijs hun wonder vierden, zocht Herb Brooks de kleedkamer op. Daar, in zijn eentje, liet hij zijn tranen de vrije loop.

Amerika won in deze wedstrijd trouwens nog geen medaille. Dat gebeurde pas nadat het Finland twee dagen later met 4-2 versloeg en Olympisch kampioen werd.

Nasleep

De Sovjet-media werden diezelfde dag nog naar huis gestuurd. Kranten maakten geen melding van de wedstrijd die miljoenen live hadden gezien.

De Sovjet Unie verpletterde Zweden nog wel met 9-2 en werd tweede. Dit deed de ploeg zonder Tretyak, die door Tychonov samen met drie andere spelers als zondebok werd aangewezen. Uit teleurstelling lieten de spelers hun medailles niet van hun naam voorzien, wat destijds gebruikelijk was.

Terug in eigen land werd Tychonov als zondebok aangewezen, maar vanwege zijn status als succescoach mocht hij aanblijven. Hij verjongde het team en bleek toen over een nog betere generatie te beschikken, die de titels aaneen reeg.

loopbaan. Evenmin was hij blij met de oefenwedstrijd tegen de VS, omdat de grote uitslag onderschatting van de opponent in de hand gewerkt zou hebben. Hij is opgenomen in de internationale Hall of Fame en is nog steeds de meest succesvolle ijshockeycoach allertijden. Momenteel geniet hij van zijn pensioen en lobbyt al jaren om meer geld voor de Russische ploeg los te weken.

Olympische Winterspelen · Sport en politiek

permalink | plaats reactie |