In Zuid-Afrika is nu alles anders

Een kwart eeuw geleden zat Simon Kuper in Zuid-Afrika en kon niet dromen van alle veranderingen, die zich zouden aandienen.

Het is 1985 en ik zit op de veranda van het huis van mijn grootouders in het blanke Johannesburg. Het is een heel hete decemberdag en ik heb zojuist in het zwembad van mijn opa en oma gezwommen. Naast me zit mijn opa te luisteren naar cricket op de radio. Nesta, de zwarte bediende die al tientallen jaren voor mijn grootouders werkt, snijdt de chocoladetaart in stukken. Aan het andere eind van de tuin spelen haar kleinkinderen in onze oude onderbroekjes, meegenomen uit Europa.

In 1985 lijkt de apartheid nog iets waar nooit een einde aan zal komen.

In die tijd konden maar weinigen van ons vermoeden dat in er 2010 een wereldkampioenschap voetbal zou worden gehouden in een gemengd Johannesburg en een democratisch land. Wat dit toernooi uniek maakt is dat het aantoont hoe ver Zuid-Afrika al gekomen is. Maar de emotionele betekenis van het WK gaat in al het rumoer verloren.

Lege hotels

Het is wel duidelijk dat de critici gelijk hebben gekregen: het WK zal Zuid-Afrika op economisch gebied geen goed doen. Er komen zo weinig buitenlanders dat de hotels leger zullen zijn dan in een gewone maand. Het imago van Zuid-Afrika heeft allesbehalve geprofiteerd van het WK, integendeel: alle buitenlandse reportages over misdaad hebben het eerder kwaad gedaan. Veel nieuwe stadions zullen doelloos staan te schitteren als het WK voorbij is. Omdat de stadions zoveel geld hebben gekost dat er eigenlijk niet was, zullen heel wat Zuid-Afrikanen door het WK in hun krotten moeten blijven wonen.

En toch ga je voorbij aan de essentie, als je alleen maar over de economie praat. De moraal van dit WK moet niet zijn: ‘It’s the economy, stupid.’ Het toernooi is geen manier om buitenlandse investeerders te trekken. Zuid-Afrikaanse politici blijven maar zeggen dat een goed georganiseerd toernooi in stadions van ‘wereldklasse’ zal bewijzen dat Zuid-Afrika ook van ‘wereldklasse’ is. Maar volgens schrijver Njabulo Ndebele heeft het land helemaal geen gestroomlijnde stadions nodig om dat te bewijzen. Ndebele zei op de London Book Fair afgelopen lente, dat Zuid-Afrika van wereldklasse is omdat ze er met praten een burgeroorlog hebben afgewend en de weg naar democratie zijn ingeslagen; tot op de dag van vandaag praten ze nog steeds. Er is een constant nationaal debat waarbij iedereen het oneens is met iedereen, maar waarbij ook met respect naar iedereen van elke huidskleur wordt geluisterd.

Dat had niemand in 1985 kunnen bedenken. Toen was Zuid-Afrika een geïsoleerd land, waar 90 procent van de bevolking zijn mond moest houden. De wereld kwam niet binnen in het land van de apartheid. Voor 1990 kon men het WK er zelfs niet op tv zien. Tot 1976 wás er niet eens tv.

Deze week heet Zuid-Afrika de wereld welkom. Voor de meeste Zuid-Afrikanen is dat nog een nieuwe sensatie. Daarom komen er ook zo veel mensen af op de aankomst van de meest middelmatige buitenlandse teams; daarom ook dragen al die fans shirts en mutsjes die hun eigen kansloze Bafana Bafana team promoten.

Lange weg

Er mogen dan niet veel buitenlandse fans komen, er hangt wel een, zoals de Zuid-Afrikanen het noemen, ‘gees’ omheen. Mijn grootmoeder, in haar flat in noord Johannesburg, en Nesta, in de Drakensbergen, zijn nu oude dames, maar als het voetbal begint vermoed ik dat zelfs zij vol trots zullen kijken. Zij weten hoe lang de weg is die Zuid-Afrika heeft afgelegd.

Jaren geleden interviewde ik Danny Jordaan, de organisator van het WK in de zakenwijk Sandton net buiten Johannesburg. Ik stelde hem vragen over misdaad, het imago van Zuid-Afrika, de rampzalige Bafana. Hij antwoordde in zinnen die hij al honderden keren had uitgesproken.

Toen de voormalige anti-apartheidsactivist klaar stond om weer zoals gewoonlijk richting vliegveld te gaan, was er nog iets wat hij kwijt wilde: ‘Ik vind mezelf een geluksvogel. Hoeveel mensen krijgen nou de kans om deel uit te maken van het bevrijden van hun land? In 1976 en 1985, in de donkere dagen, wist ik nog niet zo zeker dat er een dag zou komen dat ik hier met jou zou zitten praten. Nelson Mandela in 1990 de gevangenis zien verlaten, in 1994 vreedzame verkiezingen meemaken, Bafana Bafana in 1996 de Afrika Cup zien winnen, het recht krijgen om dit toernooi te organiseren – dat zijn allemaal bijzondere gebeurtenissen. Niemand heeft voor ons besloten dat wij deze weg moesten bewandelen. Dat hebben we zelf gedaan.’

Hij had het waarschijnlijk allemaal al honderden keren gezegd, maar daarom was het niet minder waar.

Sport en politiek · Voetbal

permalink | plaats reactie |

Reacties