Hoort een voetbalgoal in een museum?

Nederland telt zo'n dertig tot veertig sportmusea, in alle soorten en maten. Trekken ze inmiddels meer toeschouwers dan de Internationale Sporttentoonstelling van 1892 in Scheveningen, de moeder aller sporttentoonstellingen in Nederland? Dit artikel staat ook in Museumvisie.

Spelers en begeleiders van Ajax, die in 1966 in het Olympisch Stadion de Mistwedstrijd tegen Liverpool speelden. Foto is gemaakt in december 2006, dus precies veertig jaar later

Op 17 juni 1892 werd in Scheveningen de Internationale Sporttentoonstelling geopend. Door deze manifestatie maakte Nederland voor het eerst kennis met sport. En hoe, want binnen vier maanden kwamen ruim 600.000 betalende bezoekers eens kijken! Alleen al in de week van 21 tot 28 augustus werden er 53.609 kaartjes verkocht. Het fenomeen van sportmusea en sporttentoonstellingen bestaat nog steeds, maar helaas trekken die nu minder betalende bezoekers dan eind negentiende eeuw.

'Hoort een voetbalgoal thuis in een museum?', vroeg de Belgsche krant Nieuwsblad zich af. De vraag is begrijpelijk, want een sportmuseum is eigenlijk een levende paradox. Hoe is het tenslotte mogelijk om een verschijnsel stil te zetten, dat als aangeboren eigenschap altijd maar sneller, hoger en verder wil? Toch komen er steeds meer musea, die zich helemaal of voor een deel richten op het vluchtige verschijnsel van sport.

Hier was in 1892 de Internationale Sporttentoonstelling

Nederland heeft nu zo’n dertig tot veertig sportmusea, in alle vormen en maten. In het Olympisch Stadion is de Olympic Experience, waarbij het gebouw zelf het mooiste museumstuk is. Er zijn clubmusea, zoals bij Ajax, Feyenoord en NAC. In Hindeloopen ligt een imposante verzameling over de Elfstedentocht en in Middelburg is enkele maanden geleden de Voetbal Experience gestart – een enorm project dat door de KNVB, de Telegraaf en Voetbal International wordt ondersteund. In Venlo daarentegen zit juist weer een piepklein museumpje over oud-voetballer Jan Klaassens.

Er zijn ontwikkelingen gaande, want zowel in Twente als in Brabant wordt gewerkt aan een wielrenmuseum. Voetbalclub Groningen wil een clubmuseum, net als PSV, dat echter wat moeite heeft om dit voor elkaar te krijgen. Sport lijkt dus in de museumwereld voet aan de grond te krijgen. Hieronder een overzicht in Google Maps.

En dan niet alleen door permanente exposities, maar ook door tijdelijke tentoonstellingen. Het Verzetsmuseum in Amsterdam richt zich een jaar op voetbal tijdens de Tweede Wereldoorlog. In Alphen aan den Rijn gebeurde weer iets anders, nadat sportwethouder Michel du Chatinier een Wall of Fame bedacht voor de plaatselijke sporthelden. In februari is die geopend met een bijhorende tentoonstelling. Ook in Dordrecht wordt hieraan gewerkt.

Identiteit en inspiratie

Die Wall of Fame, zo ronkte Alphen in een persbericht, is ideaal om jonge sporters te stimuleren door het tonen van rolmodellen. Een expositie voor een gevoel van identiteit en inspiratie dus, zoals in 1983 al bleek bij de opening van het Schaatsmuseum in Hindeloopen. Initiatiefnemer Gauke Bootsma zei toen dat "tot standkoming van zijn schaatsmuseum in een provincie als Friesland erg belangrijk is".

Deze mix van identiteit en inspiratie gaat voor het Olympisch Stadion heel ver terug, naar een bijeenkomst van het Internationaal Olympisch Comité in 1921. Op verzoek van IOC-lid Alexander Mercati werd besloten dat ’the names of all Olympic winners should be engraved on a plaquette and put up on the walls of the Olympic Stadium’. Hiermee wordt respect betoond aan de prestaties, die tegelijkertijd als inspriratie dienen voor nieuwe kampioenen – zowel traditie als ambitie.

Het resultaat is een Wall of Fame in de Marathonpoort, die sinds de Amsterdamse Spelen van 1928 in gebruik is – al ruim tachtig jaar! Ons sportieve erfgoed wordt door olympische bestuurders het liefst in muren geramd.

Dat klinkt allemaal plechtig, maar in een goed sportmuseum mag het nooit stil zijn. Zelfs achter glas laat sport zijn behoefte aan snelheid niet beteugelen. De vraag is daarom vooral: hoort een voetbalgoal thuis in een stil museum? Onmogelijk, want een kampioen beweegt zich voort in grote en deinende massa's. Sport is leuk en luidruchtig en dus moet een sportmuseum dat ook zijn. Daarmee onderscheidt het zich van een instelling, waar vooral schilderijen of kostbaarheden worden vertoond. Een sportmuseum is anders, maar niet beter dan een kunstinstelling.

Geld

Het moeilijkste aan een museum, al dan niet gericht op sport, is om dat draaiende te houden. Ook de sportwereld heeft dat ontdekt met het nationale sportmuseum in Lelystad. Het idee hiervoor ontstond in 1988, en in 1995 was de opening. Zoals het hoort in de sport waren de ambities hoog: er werd gemikt op jaarlijks 50.000 bezoekers. Enkele jaren later bleek echter dat er nog geen tienduizend per jaar kwamen. Museumdirecteur Wilco de Valk: "Wij wilden ook liever zo dynamisch zijn als de sport zelf, maar daarvoor ontbrak simpelweg het geld."

Inmiddels bestaat het museum in Lelystad niet meer, en is vervangen door de Olympic Experience. Met veel creativiteit wordt deze draaiende gehouden, en moet zichzelf elke dag opnieuw bewijzen. Want natúúrlijk is het Olympisch Stadion het icoon van de sport, natúúrlijk is dit het centrum van sportieve ambitie, en natúúrlijk is de Olympic Experience een weerslag van een IOC-besluit uit 1921, maar mag het er ook gewoon leuk zijn?

Kinderen vieren daarom hun verjaardagsfeestjes onder olympische toortsen, op bedrijfsuitjes wordt bier geschonken naast de fiets waarop Joop Zoetemelk de Tour de France won en schrijvers van sportboeken presenteren hun laatste werk onder een origineel shirt van Johan Cruijff.

Met alleen een beroep op ons sporterfgoed houden we dat sporterfgoud niet in stand. We zullen het moeten verkopen en uitventen, als het kan zo creatief en grensverleggend mogelijk. Sporters verleggen dagelijks hun grenzen en dan moeten de sportmusea dat ook doen.

Internationale samenwerking

Alhowel Nederland inmiddels een toenmenend aantal sportmusea heeft, hebben die onderling amper contact – hooguit incidenteel. Zowel het Olympisch Stadion als de Museumvereniging zouden die contacten graag verstevigen, omdat het goed is om kennis, ervaring en collecties te delen. Internationaal bestaat namelijk sinds 2007 een wereldwijd netwerk van Olympische musea, waar ook Amsterdam bij is aangesloten.

Met de steun van IOC-voorzitter Jacques Rogge - en tot aan zijn dood Juan Samaranch - wordt dit netwerk vanuit Lausanne gecoördineerd om wereldwijd van elkaar te leren en ervaringen uit te wisselen. Naast Amsterdam zijn hier gerenomeerde instellingen uit Barcelona, Beijing, Keulen en Helsinki bij aangesloten. Vorig jaar organiseerden de directeuren uit Amsterdam, Keulen en Helsinki een onderlinge ontmoeting om te broeden op nieuwe, grensverleggende ideeën.

De drie directeuren zelf

Die nieuwe en grensverleggende ideeën zijn ook in eigen land nodig. Zullen we daarom eens hardop de ambitie uitspreken om een Internationale Sporttentoonstelling te organiseren, waar we kunnen kijken naar een voetbalgoal? Met als doel om binnen vier maanden tijd méér dan 600.000 betalende toeschouwers te trekken. Het wordt na 118 jaar wel weer eens tijd dat de sportmusea een nieuw record vestigen.

Olympisch Stadion Amsterdam

permalink | plaats reactie |

Reacties