Zoeken

Hoe kwam je op het idee om dit boek te gaan schrijven?

“Het sluimerde al heel lang, vanaf 1999. Ik kende de historische en culturele gidsen van de Tour. Vanaf 2000 ben ik voor de NOS-radio steeds meer reportages gaan maken over steden en gebieden. Bijvoorbeeld Duinkerken (vanwege de Evacuatie van 1940), Verdun (de Eerste Wereldoorlog) en de Tourmalet (monument Jacques Goddet). Er was geen vergelijkbaar boek in Nederland en België. In Frankrijk zelf ook niet, trouwens…”

Sinds het Verdrag van Verdun in 843 kent Frankrijk in haar geschiedenis enige continuïteit als bestuurlijke en culturele eenheid. Toch is Frankrijk ook altijd een land gebleven van departementen, arrondissementen en kantons. Heeft de introductie van de Tour in 1903 bijgedragen aan de verdere eenwording van Frankrijk?

“Deels. Henri Desgrange, de eerste Tourbaas was wel met die nationale gedachte bezig. Het ging hem om het nieuwe elan van Frankrijk, dus was het mooi om met veel vertoon van spierkracht de Franse grenzen op te zoeken, op fietsen. De eerste routekaart van de Tour uit 1903, afgedrukt op de voorpagina van L’Auto was voor veel Fransen ook de eerste kaart die ze ooit van hun land zagen. De Routes van de Ronde waren in zekere zin ook wel verbindend, hoewel het allemaal ging over de oude Nationales. De Tour wekte veel Frans enthousiasme, maar ook veel regionaal chauvinisme, met alle opstootjes van dien. In de begintijd van de Tour bestond Frankrijk eigenlijk nog uit een heleboel kleine Frankrijkjes. Veel mensen kwamen niet verder dan in een straal van vijf kilometer om hun stad, of dorp. De Tour brak dat deels open, door heel Frankrijk aan te doen. Gestuurd vanuit Parijs kwam zo een peloton vol regionalen in vreemde regio’s. “

Wat is de mooiste Tourmythe?

“Dat het allemaal bedacht is in Parijs – zoals ze bij de Tour graag doen geloven. Het begrip Tour de France bestond al veel langer, als achttiende-eeuws leergangenstelsel voor ambachtslieden en als onderdeel van een schoolboektitel uit de late negentiende eeuw. De Tourmalet is ook niet echt ‘ontdekt’ door Alphonse Steinès. Er waren al nogal wat regionale fietsers overheen geploeterd, voordat Steinès de Tourmalet geschikt verklaarde voor de Tour.”

“De Tour is een etalage. Door de Tour ziet iedereen het beste van Frankrijk. De steden, de dorpen, de landschappen, de bergen, de wijngaarden“. Zo citeer je Jacques Augende. Is deze stelling ook omkeerbaar? De Tour maakt bijvoorbeeld ook vaak duidelijk dat de Fransen intens chauvinistisch zijn…

“Jacques Augende is ook zo’n Franse chauvinist. Daar is niks mis mee, als je zo’n geweldig land kunt laten zien. Het is vervelend als het omslaat in een soort vreemdelingenhaat, wat Lance Armstrong is overkomen. Dat is de laatste jaren wel minder geworden.”

Jacques Augende staat bekend als Tourmonument. Is hij een voorbeeld voor jou?

“Zeker. Hij is vooral een gids, man met het juiste gevoel. Ik heb ook altijd veel gehad aan Antoine Blondin, de woordspelige columnist en Serge Laget, de nauwgezette Tourhistoricus. Bijzonder interessant heb ik ook altijd Elie Wermelinger gevonden, de intellectualistische Frankrijknomade die na de oorlog decennia lang de routes van de Ronde heeft uitgezet.”

In vier grote delen schets je verleden, heden en toekomst van de Tour. Hoe kwam je tot deze indeling?

“Het is een logische. De Tour de France heeft die voorgeschiedenis van de late negentiende eeuw, met de industrialisatie die dat revolutionaire volksvervoermiddel bracht: de fiets. Desgrange trok op aangeven van Géo Lefèvre en met behulp van Steinès de vaste contouren voor de eerste veertig jaar, langs de landsgrenzen. Na de Tweede Wereldoorlog kwam eerst de trek naar binnen. Vanaf de jaren tachtig begon het grote inkorten van de lengtes, ook door de verhevigde strijd tegen doping. Die ontwikkeling gaat door, maar de Tour kan niet veel korter meer…”

Je schrijft “Dit is veel meer dan een wielerboek“. Leg uit.

“Dat komt omdat de Tour veel meer is dan een wielerwedstrijd. Van meet af aan is het een wedstrijd geweest met meer dan alleen sportieve betekenis, want ook politieke en propagandistische. Die elementen zijn er onverminderd een onderdeel van. Alleen is de commercialisering en de medialisering veel groter geworden. Mij ging het erom te laten zien hoe Frankrijk en de Tour zich samen hebben ontwikkeld. Daarnaast heb ik wandelend en lezend veel meer opgediept over steden, bergen en regio’s dan de televisiehelikopters kunnen laten zien.”

“De Tour is dik honderd jaar door heel Frankrijk getrokken. In de eerste vijftig jaar ging het langs het patroon van de landkaart, bijna letterlijk langs de hoeken van de natie, de hexagoon. In de jaren vijftig begon de beweging naar binnen, La France Profonde“. Vanwaar deze omslag?

“Het had te maken met de ontginning van nieuwe regio’s, het aandoen van nieuwe steden. Dat had ook een puur zakelijk motief: Goodet en Lévitan moesten het aantal voorraadplaatsen vergroten, om zeker te zijn van meer inkomsten, vanwege het start- en finishgeld dat de steden betalen, in ruil voor de grote publiciteit die de Tour hen oplevert. De Franse overheid was idealistischer bezig: het was regeringsbeleid om het leeglopen van het Franse binnenland tegen te gaan. Mooi voorbeeld hoe Frankrijk en de Tour samen optrekken, met verschillende beweegredenen.”

Je zit nu ruim twintig jaar 'in de Tour'. Gaat de Tour ooit vervelen?

“Nee. Ik meende dat ik het allemaal wel zo’n beetje wist, maar dat was de standaardkennis. Door het werk aan het boek begreep ik des te meer dat er oneindige diepten achter de Tour zitten. Ondertussen gaan de ontwikkelingen door, op die oude bodem, met aankomsten in zich vernieuwende, of nieuwe steden op de Route. Ik kan nog jaren verder!”