Zoeken

Het is alweer 25 jaar geleden dat Amsterdam zichzelf de Olympische Spelen van 1992 droomde. In 1985 schreef professor Abram de Swaan het boek De Olympische hoogte over deze ambities. Volgens de socioloog had de hoofdstad een nieuw Olympisch Stadion nodig, dat niet alleen prachtig moest zijn, maar vooral gedurfd en vernieuwend van opzet. Het was een oproep voor Groot Denken.

Precies in die tijd kocht ontwerper Rop Ranzijn een voetbal en zaagde die schuin doormidden. Samen met de handen van een etalagepop maakte hij hiervan een maquette voor een spectaculair nieuw stadion. Ranzijn reed daarna naar Beverwijk, om aan bouwondernemer Han Lokhorst te vragen of hij hierin iets zag.

“Ik zie je nog binnenkomen”, zegt Lokhorst nu tegen zijn oude kompaan. “Meteen erna ben ik ermee aan het werk gegaan, nadat ik een geheimhoudingsverklaring had getekend. Op straffe van één miljoen gulden moest ik mijn mond houden. Dat was zo’n enorm bedrag dat zelfs mijn vrouw niets wist.”

In 1985 waren de tekeningen af en maakte mevrouw Lokhorst kennis met een schuin doorgesneden voetbal, waarvan beide delen door handen worden gedragen. In de hand die de bovenkant van de bal optilt, zitten vier liften naar een uitkijkpunt op een hoogte van 140 meter. Ter vergelijking: de maximale hoogte van de Amsterdam Arena nu is 78 meter.

In de bal is het stadion voor 65.000 toeschouwers ondergebracht met een voetbalveld en een atletiekbaan. In het complex zit verder een indoor-atletiekhal voor 15.000 toeschouwers, een hotel, een restaurant, minimaal tienduizend vierkante meter aan kantoorruimte en 30.000 vierkante meter aan congres- en tentoonstellingsruimte. Om het af te maken zitten er 3.000 parkeerplaatsen in. En dat allemaal voor 645 miljoen oude guldens, zonder grondkosten.

Nationaal symbool

Grote blikvanger is de bal. ‘Dit voor ieder ter wereld herkenbare voorwerp heeft de meest evenwichtige meetkundige vorm’, licht de begeleidende brochure toe. ‘Daarom zal de bal een altijd fascinerend object blijven voor zowel sporters als toeschouwers.’ Door de combinatie met de enorme handen hadden Lokhorst en Ranzijn iets groots voor ogen: “We wilden voor Nederland iets bouwen wat de Eiffeltoren is voor Parijs.” Het stadion had het symbool moeten zijn voor het moderne Nederland - “over alle klompen en molens heen”.

Vanwege de grote hoogte zijn gesprekken gevoerd met Schiphol. Lokhorst: “We wilden weten of we geen problemen zouden veroorzaken voor de aanvliegroutes. Dat was niet het geval, bleek na studie.”

Het stadion had alleen nog geen naam. Al vrij snel kwamen Lokhorst en Ranzijn in contact met Anton Geesink, toen net lid van het IOC. Daarnaast had de judoka zitting in de Stichting Amsterdam Sportstad, die de Spelen van 1992 naar de hoofdstad moesten halen. Bij de eerste presentatie van de tekeningen was Geesink diep onder de indruk. Hij gaf meteen de tip om de plannen officieel te registreren om te voorkomen dat iemand anders ermee aan de haal zou gaan. Ook zou hij helpen met het leggen van contacten met Amsterdam Sportstad.

Lokhorst: “De volgende dag bevestigde ik ons gesprek met daarbij de toevoeging dat het stadion voortaan de naam Anton Geesink Olympisch Stadion zou dragen. Dat vond Geesink verschrikkelijk leuk, liet hij meteen daarop weten. Maar hij was dus al bij ons project betrokken voordat het zijn naam droeg.” Het was natuurlijk wel een hele slimme truc van de ondernemer.

Hoe dan ook, het kindje had een naam. En wat voor een naam, schreef De Volkskrant toen die hiervan hoorde: ‘Geesink staat bekend als robuust, betrouwbaar, een man van internationale allure: allemaal kwaliteiten die het stadion ook moet krijgen.’

Populair maar vergeten

Pas twee jaar later zochten Lokhorst en Ranzijn openlijk de publiciteit, toen al bekend was dat Amsterdam niet de Spelen van 1992 mocht organiseren. Hiervoor werd bewust gekozen om te voorkomen dat dit duo de schuld zou kunnen krijgen van een eventueel falen van de Amsterdamse campagne. Toch waren de plannen in kleine kring al bekend. Ranzijn: “Ed van Thijn, toen de burgemeester van Amsterdam, had de tekening in zijn kamer hangen. Net als Amsterdam Sportstad, trouwens.”

Te koop

In 1987 was dan de definitieve presentatie, die enorme aandacht kreeg. Ondanks de positieve reacties is het er nooit van gekomen, want inmiddels moeten we het doen met de Amsterdam Arena. “Uiteindelijk was dat onze concurrent”, zegt Lokhorst berustend.

Was de combinatie van Anton Geesink met een enorme voetbal misschien niet te vreemd? En stel dat Ajax er zou gaan spelen. Moest dat op een plek die naar een judoka uit Utrecht was vernoemd? Zowel Lokhorst als Ranzijn: “Nou en?”

In het buitenland trok het Anton Geesink Stadion enorme belangstelling. Er waren contacten in Japan, de Verenigde Staten en de Arabische wereld, waar interesse was voor het ambitieuze plan. Geesink zou het zelfs al bijna hebben verkocht, schreef de Trouw in 1988. Waarom is het er dan nooit van gekomen? Lokhorst haalt zijn schouders op: “Geen flauw idee.”

Dankzij Geesink in 1985 is het plan nog steeds officieel geregistreerd. “Het is nu beter uitvoerbaar dan in de jaren tachtig”, zegt Lokhorst. “Dank zij de nieuwe technieken is er zo veel meer mogelijk dan toen.”

Pardon? Is dat ambitieuze plan van 1985 dan nog steeds te koop? “Graag!”, roept Ranzijn. En ook Lokhorst bevestigt dat het inderdaad mogelijk is om met een belangstellende aan het werk te gaan om die enorme bal te bouwen, die rust op twee handen. Wat het nu moet kosten, weet Lokhorst niet, maar dat is een kwestie van opnieuw een onderzoek starten.

Ook moet hij dan wel weer even langs bij Schiphol, of een ander nabijgelegen vliegveld, om uit te zoeken hoe het nu met de aanvliegroutes is. Voor de rest ziet de bouwondernemer geen enkel probleem om verder te gaan waar het eind jaren tachtig is opgehouden.

Droomt Lokhorst daarom van de realisatie van zijn project nu Nederland opnieuw olympische ambities heeft? “Ach, ik ben 74 jaar en zal dus 94 zijn als de Spelen in 2028 zouden worden georganiseerd. Maar dat maakt niet uit, want andere mensen nemen het dan wel weer over.”

Abram de Swaan zal het plan niet meer steunen, want die heeft al lang afscheid genomen van het Grote Denken. Een half geleden zei hij in Trouw over de huidige olympische ambities in Nederland: “We zijn tien jaar van tevoren aan het bouwen en we zitten nog honderd jaar met wat er dan allemaal aan beton staat. Doe het niet. Verzin iets nieuws!”

Dit artikel is oorspronkelijk in 2008 geschreven.