Door Micha Peters en Jurryt van de Vooren. In samenwerking met Sport en Strategie.

Het tijdschrift Sport in Beeld pakte met het laatste nummer van 1939 eens flink uit. ‘Niet met een Kerstnummer’, zoals dagblad Het Vaderland hierover schreef, ‘maar met een speciaal nummer, geheel gewijd aan de sport voor en door onze gemobiliseerde weermacht. Bijna verdubbeld in omvang geeft het blad een veelzijdig beeld van de sportbeoefening bij het leger, meeningen van deskundigen, ervaringen en opmerkingen.’

Alhoewel het hele nummer de moeite waard was – ook voor de sporthistorici van nu – trok een artikel over korfbal de meeste aandacht. Voorzitter S.A. Wilson van de Korfbalbond beweerde hierin namelijk dat zijn sport niet geschikt was voor soldaten.

Hij schreef: ‘Wij hebben in den loop der jaren geleerd, dat met korfbal op jeugdigen leeftijd moet worden begonnen, dat men in 't algemeen niets meer bereikt in deze sport als men er op twintigjarigen leeftijd mee begint, dat er dus voor ons niets te winnen, eerder te verliezen valt, indien wij het beoefenen van het spul onder de soldaten zouden bevorderen. De snelheid, de lenigheid, de handigheid, het zich snel kunnen instellen op zich herhaaldelijk en plotseling wijzigende situatie, welke een behoorlijk beoefenen van dit spel eischt, wordt na langdurige oefening van jongsaf verkregen.’

Merkwaardige woorden

Het waren merkwaardige woorden van de korfbalvoorzitter, want tijdens de Eerste Wereldoorlog werd zijn sport wel degelijk beoefend door soldaten. Het begon in november 1914 met een oproep van baron Van Tuyll van Serooskerken als voorzitter van het Nederlands Olympisch Comité om sport in het leger te introduceren. ‘Het is een onloochenbaar feit, dat de militairen zich in hun vrijen tijd, vooral wanneer zij zich in de forten of kleine plaatsen bevinden, ontzaglijk vervelen doordat hun in de meeste gevallen de gelegenheid voor gezonde ontspanning ontbreekt.’ Waarna de baron expliciet korfbal noemde als een voor soldaten geschikte bezigheid.

Inderdaad groeide een band met het militaire apparaat, want vertegenwoordigers van de Korfbalbond waren in 1913 aanwezig bij de opening van de Militaire Gymnastiekschool in Utrecht. Verder werden er demonstratiewedstrijden georganiseerd, waaronder op 10 april 1915 in Abcoude en Aalsmeer. Het socialistische dagblad Het Volk schreef dat deze een groot succes waren: ‘Een groot aantal soldaten genoot van ’t werkelijk goede spel.’ Aan het einde van de oorlog leek alles koek en ei, zo maken we op uit de Nieuwe Rotterdamsche Courant van 5 september 1918: ‘Met opgewektheid speelden de soldaten het grensbal, het honkbal en korfbal tot vermaak van het publiek.’

Alles anders

In 1939 was blijkbaar alles anders voor de Korfbalbond, die liever niet had dat de militairen gingen korfballen. ‘Voetbal is de sport bij uitnemendheid voor het leger’, gaf Wilson nog als tip mee. Wat wel mogelijk was, was het geven van voorlichting: ‘door lezingen, door vertoonen van films – er bestaan enkele zeer goede.’

Het Vaderland snapte het allemaal niet meer. Stel dat er toch een soldaat zou zijn met enthousiasme voor de korfbalsport. Dan moest de bond blijkbaar zeggen: “Eigenlijk bent u te oud om aan korfbal te gaan doen, want u bereikt toch niet meer.” Veel tijd om deze discussie eens fijn uit te vechten, was er echter niet meer. Nog geen half jaar later kwamen de Nederlandse soldaten er tenslotte vanzelf achter of ze lenig en snel genoeg waren, en of zij zich konden handhaven in een zich plotseling wijzigende situatie.