De herdenking van marathonloper Abebe Bikila

De Ethiopische marathonloper Abebe Bikila rende op de Olympische Spelen van Rome in 1960 naar een wereldrecord. Zijn zege werd dit jaar herdacht, zowel in Rome als in Ethiopië. In dit tweeluik het verhaal van deze historische atleet. Vandaag vanuit Ethiopië, hier Italië.

Door Bram Wicherink

Shot uit The Athlete (Atletu)

Addis Abeba, september 2010

Bikila’s meewarige ogen staan op mijn netvliezen gebrand. Beseft hij wel wat er is gebeurd? Versuft kijkt de atleet naar een aanzienlijke berg kerstkaarten. Het is 1969. Bikila revalideert in een Brits ziekenhuis nadat hij bij een verkeersongeluk vanaf zijn middel verlamd is geraakt. Volgens het onderschrift bij de foto zijn het 4.400 kaarten. Ze zijn hem toegestuurd door meelevende fans van over de hele wereld.

In de serie foto’s - die door het Italiaanse Culturele Instituut in Addis Abeba tentoongesteld werd de afgelopen twee maanden - is dit één van de meest indringende beelden. Het is het sluitstuk van Bikila’s leven. De vitale trots die zijn gezicht in de roemrijke jaren sierde, heeft plaatsgemaakt voor een doffe blik. Eén der grootste marathonlopers aller tijden is voor de rest van zijn leven veroordeeld tot de rolstoel.

De opname staat in schril contrast met de heroïsche beelden in de rest van het foto-overzicht: dat tengere lijf met die soepele looptred, de blote voeten die de keien van de antieke Via Appia vluchtig aanraken en de opgeheven armen bij het lint.

Ook Bikila’s tweede Olympische overwinning tijdens de Spelen van Tokyo is visueel vertegenwoordigd: Bikila is amper hersteld van een blindedarmoperatie, maar hij weet met een tijd van 2.12.12 opnieuw een wereldrecord bij te schrijven. Zoals na de Romeinse overwinning is ook nu het onthaal in de Ethiopische hoofdstad groot. Eén van de foto’s toont een massaal publiek in het centrum van de stad en, verhip, er is zowaar een leeuw - hét symbool voor de Ethiopische kracht en trots - meegetroond in de menigte.

Dat hij na zijn ongeluk nog steeds het sportbloed in zich had, bewees Bikila door zich te concentreren op het boogschieten. Tot aan de wereldkampioenschappen voor gehandicapten toe. Hij deed mee, dat bevestigen de opnames, maar het vuur in hem is gedoofd. Hij droeg zijn lijden, mede door een rotsvast geloof in een goddelijke voorbestemming. Lang hoefde hij het lot van de rolstoel niet te ondergaan: in 1973, op 41-jarige leeftijd, stierf Bikila. Hij kreeg een graftombe op het Père Lachaisse van Addis Abeba, de Saint Joseph begraafplaats.

Een grootse uitvaart was het, ook daar zijn foto’s getuige van. Het graf werd een gedenkplaats. Een standbeeld van Bikila werd geplaatst. Evenals betonnen afdrukken van grote voeten. Ja, kleurig, prachtig en eervol zag het eruit. Niet voor lang, echter. Mijn bezoek aan het graf, eerder dit jaar, was een desillusie. Het beeld was verdwenen, in de jaren tachtig door onbekenden van zijn sokkel getrokken, en het had er alle schijn van dat hier in geen twee decennia meer iets aan onderhoud was gedaan. Een ruïne dus, met alleen een paar roestige Olympische ringen die me vertelden dat hier daadwerkelijk de resten van Bikila moesten liggen.

Interessant voor de organisatie van de marathon, dacht ik. Zij zullen toch beslist willen weten hoe Bikila er tegenwoordig bijligt. Boeiend, schreef men terug vanuit Rome. En als je dan toch een foto maakt, ga er zelf even bij op staan. Via de organisatoren belandde de foto bij het bekende Italiaanse dagblad Corriere dello Sport, dat de foto bij een artikel plaatste.

Waar het grafmonument bezweek door de jaren, bleef de herinnering aan Bikila intact. De opening van de tentoonstelling in Addis Abeba ging gepaard met het nodige ceremonie en een aantal hardloopwedstrijden. In Rome werd – behalve de marathon in zijn nagedachtenis - op 10 september dit jaar een gedenkplaat gelegd voor de atleet.

En in 2009 verscheen een film. In het geheel gewijd aan Bikila. De film draaide in internationale filmhuizen en ook in Addis Abeba. In het Nationale Theater. Ik wist het te laat en ontdekte dat de vertoning, twee weken eerder, eenmalig was geweest. ‘Wacht,’ riepen de straatventers, rondhangend bij het theater, me na. ‘Wij hebben wel wat je zoekt.’

‘Nee, jongens, ik ben niet op zoek naar porno,’ moest ik ze vertellen, toen me grote stapels dvd-hoezen met naakte lichaamsdelen onder de neus werden gedrukt. ‘Atletu. Abebe Bikila. Do you sell that movie?’

‘Abebe Bikila?’

Een jongen stoof weg en kwam wat later terug met een dvd.

‘Abebe Bikila?’

‘Yes.’

Tien procent kans dat het hier daadwerkelijk de film betrof. Ik betaalde sowieso teveel en reed met het schijfje naar huis.

Het was niet de film The Athlete (Atletu). Ook geen porno. Het was erger. Voor wie hem kent: Yanni ‘Live At The Taj Mahal’. Voor hem niet kent: Yanni is de Jan Vayne van Griekenland. Voor wie het durft:

Liever raad ik de trailer van The Athlete (Atletu) aan.

Stel je voor: de grootste marathonloper van zijn tijd wordt geveld door het lot en belandt in een rolstoel. Hij houdt moed en aanvaardt zijn lot. Hij richt zich op boogschieten en crosscountry skiën. Een invalide Ethiopische marathonkoning in de Noorse sneeuw. Ja, hij verdiende dat standbeeld. En ja, hij verdiende deze film. Ik kan niet anders zeggen: ontroerend.

Atletiek

permalink | plaats reactie |

Reacties