Twee schaatsende zusjes op een gletsjer

Het is een piepklein berichtje, weggestopt op één van de binnenpagina’s van de New York Times van 28 augustus 1934. “Op de Bow-gletsjer nabij Banff in de Canadese staat Alberta heeft de aldaar bekende berggids James Simpson een ijsbaan gemaakt voor de kunstrijtraining van zijn dochters Margaret en Mary. Volgens Simpson kan de ijsbaan een nieuwe trend worden en zal het mogelijk blijken om er het hele jaar door te kunnen schaatsen” Uit: Schaatsenrijden – een cultuurgeschiedenis.

Door Marnix Koolhaas

De drang om deze gletsjer ooit eens te bezoeken kon ik navolgen bij een bezoek aan Calgary toen daar in 2006 het wereldkampioenschap werd verreden. Omdat Banff (ooit in de race voor de Winterspelen van 1968) op zo’n twee uur rijden van Calgary in de Canadese “Rockies” ligt, was dat een eenvoudig dagtripje.

Het plaatselijke“Whyte Museum of the Canadian Rockies” beheerde de nalatenschap van James “Jimmy” Simpson. Vol trots toonde de over mijn interesse verbaasde archivaris een flinke stapel foto’s uit de collectie. En wat kwam er uit die stapel tevoorschijn? Inderdaad: een op 26 augustus 1934 genomen foto van de op de Bow-gletsjer schaatsende zusjes Margaret en Mary. Het bewijs was geleverd: op een gletsjer kan je schaatsen!

Behalve de foto bleek het archief nog een unieke bron over de bouw van de eerste (en tot nog toe enige?) gletsjerijsbaan ter wereld te hebben. In een in de jaren zestig op band opgenomen interview met de in 1972 op 95-jarige leeftijd overleden Jimmy Simpson vertelt de bouwer van de ijsbaan het volgende:

“We gingen er een keer met z’n drieën heen om te kijken of je er kon schaatsen. Mary viel direct omdat er allemaal kuilen en punten op het ijs zaten. Toen haalde ik een ijsschraper van een dorpsbewoner en daarmee egaliseerden we de ijsvlakte op het eerste plateau van de gletsjer. Met wat lappen op stokken beschermden we het ijs tegen de zon. De meiden hadden de tijd van hun leven op de zomerijsbaan: ze liepen van de hut naar de gletsjer, trokken hun schaatsen aan en reden weg. Zo konden mijn dochters, die toen al professionals waren, ook thuis ‘s zomer trainen: net als hun collega’s die in de grote stad bij een kunstijsbaan woonden.”

Uit de archieven kom ik ook te weten dat Margaret en Mary Simpson als elf- en negenjarige in 1928 bij het wintercarnaval van Banff hun debuut maakten als kunstrijdsters. Ze werden ontdekt door de hard- en kunstrijder Gordon Thompson uit Saskatoon, die de zusjes trainde en meenam op tours door Canada. In april 1934, nadat Mary vierde was geworden bij het Canadese kampioenschap, maakten ze als “the Simpson Sisters” aan de zijde van niemand minder dan Sonja Henie hun professionele debuut in een ijsrevue. In 1940 kwam plotseling een einde aan hun succesvolle duo-carrière toen Mary in het kraambed kwam te overlijden.

De zusjes met hun trainer Gordon Thompson en rechts hun vader.

De Bow-gletsjer ligt zo’n negentig kilometer ten noorden van Banff. Nu loopt de autoweg van Banff naar Jasper langs de gletsjer maar in 1934 eindigde de weg nog in het halverwege gelegen Lake Louise. Verder kon je alleen te voet. Om als gids geld te verdienen aan de eerste toeristen in dit gebied, had Jimmy Simpson in 1930 een hut gebouwd aan de voet van de gletsjer. Vanuit deze hut ondernam hij meerdaagse trektochten in het destijds nog uitsluitend door indianen bewoonde, volstrekt onherbergzame bergmassief. Ook dreef Simpson handel met de indianen, die hem “Nashan-esen” noemden: “de man die met zijn sneeuwschoenen over de vlakte vliegt.”

Na de oorlog, toen de indianen zich steeds verder terugtrokken en spoorlijnen en autowegen het gebied ontsloten, bouwde Simpson de hut om tot het eerste berghotel van de Rockies. Hij noemde het “Num Ti Jah”, naar het Indiaanse woord voor het rond de gletsjer veel voorkomende sabeldier.

Als ik bij de prachtige hut aankom, is de aanblik fenomenaal. Met het dikke pak sneeuw op het bevroren meer en de gletsjer in de verte is het geen wonder dat Simpson deze plek bij zijn eerste kennismaking in 1898 de mooiste plek op aarde noemde en zichzelf beloofde om er ooit te gaan wonen. Ruim een eeuw na die belofte is het destijds zonder enige bouwtekening door Simpson zelf gebouwde achthoekige gebouw een prachtig architectonisch baken in een verder verstild winterlandschap.

De nieuwe eigenaar van Num Ti Jah vertelt me dat hij het hotel drie jaar geleden heeft overgenomen na het overlijden van de kinderloos gebleven zoon van Jimmy Simpson. De sfeer van het hotel is onveranderd gebleven. Rond de open haard en in tal van kamers hangen schilderijen en foto’s die Jimmy Simpson tijdens zijn leven heeft verzameld of zelf gemaakt. Zelfs de foto van de op de gletsjer schaatsende Simpson-sisiters hangt in kamer 14 aan de muur!

Met van het hotel geleende sneeuwschoenen strompel ik in zo’n anderhalf uur over het bevroren meer naar de plek waar ooit de gletsjer eindigde. Maar waar ik ook in de sneeuw prik: er is geen spoor meer van de gletsjer te bekennen. In de afgelopen eeuw heeft die zich zo’n vijfhonderd teruggetrokken tot op een hoog, onbereikbaar plateau.

Ergens in de lucht boven me moet ooit gletsjerijs de ondergrond geweest zijn van de pirouettes die Margaret en Mary Simpson hier in 1934 draaiden. De rotsen die er eeuwenlang onder verborgen lagen, steken nu hun kale punten door de sneeuw de lucht in. Dat gletsjers wereldwijd langzaam door de globale opwarming verdwijnen werd zelden zo ontluisterend voor mijn ogen zichtbaar als hier aan de voet van de Bow-gletsjer, waar 72 jaar eerder twee schaatsende zusjes in de zomer hun pirouettes draaiden.

Schaatsen · Sportboeken

permalink | plaats reactie |

Reacties