Zoeken

In de laatste twee dagen van 1950 was het ijs dik genoeg voor het eerste NK Allround sinds 1947, dat toen nog met grote overmacht werd gewonnen door de 37-jarige Jan Langedijk. De veteraan legde in 1947 voor de laatste keer zijn wil op aan de schaatsers, want drie jaar later diende zich een nieuwe generatie aan met mensen als Egbert van ’t Oever, Jan Charisius, Wim de Graaf en Anton Huiskes. Maar bovenal was daar Kees Broekman, die zich in 1947 al daverend had gemeld aan het schaatsfront.

Alhoewel het toernooi nog net in 1950 werd gereden, is het in de statistieken opgenomen als het NK van 1951.

Net als in 1942 werd dit NK in Zutphen gereden. Terecht, vond Het Dagblad voor Amersfoort: ‘Zolang de heer J.B. Gosselaer Beerta, voorzitter van de Zutphense IJsverenging, en de andere officials van deze club nog in deze vriendelijke stad wonen, zal Zutphen een voortreffelijk centrum voor een dergelijk kampioenschap zijn.’

De hele stad liep uit om het kampioenschap tot een succes te maken – tot aan de plaatselijke gevangen toe! ‘Men pakt daar de zaken helemaal niet kinderachtig aan. Donderdag stortte men zich (onder andere met behulp van leden van de jeugdgevangenis) voor het eerst op de sneeuwkorst, waaronder het ijs werd vermoed en in de nacht van Vrijdag op Zaterdag polijste een vrolijke groep baanvegers tot zeven uur ’s morgens de baan tot er iets blinkends lag. Toen gingen zij naar huis. Om half negen stonden zij er weer.’

Duizenden toeschouwers werden die dagen naar de baan gelokt om getuige te zijn van een memorabel toernooi. Het bleek naderhand ook de laatste keer te zijn dat een NK allround voor mannen in Zutphen werd gereden, dus zestig jaar later teren ze daar nog steeds op deze schaatsherinneringen.

De baan in Zutphen

Rust

Broekman zou de grote man van het NK van 1951 worden, maar zat kort daarvoor nog in Hamar in Noorwegen voor zijn trainingen. Hij keerde echter op tijd terug naar Nederland. ‘Hij zal deelnemen aan het provinciaal kampioenschap van Zuid-Holland,’ wist De Leeuwarder Courant van 28 december 1950. ‘Vrijdag zal hij rust houden met de bedoeling Zaterdag 30 december en Zondag 31 December fris en uitgerust aan de start te verschijnen bij het Nederlands kampioenschap op de lange baan, dat door de Zutphense ijsvereniging op die dagen wordt uitgeschreven.’

De schaatser had een goede reden opeens naar Nederland te komen: ‘Broekman hoopte nu eindelijk eens de kans te krijgen de nationale titel te veroveren en, en passant, indien weer- en ijsomstandigheden dit toelaten, te trachten enkele Nederlandse records te breken.’

Een dagje rust kon daarom geen kwaad, maar daarvan zou helaas geen sprake zijn. Broekman veroorzaakte namelijk een indrukwekkende rel, omdat hij geld had gevraagd voor deelname aan dat Zuid-Hollandse kampioenschap. En dat was in die tijd absoluut verboden, zodat de Nederlandse schaatswereld op zijn kop stond.

Broekman lapt zijn tegenstander op de 10.000 meter

Telefoon

Het begon allemaal bij Bram Chardon, die zich had opgeworpen als Broekmans zaakwaarnemer. Tijdens een telefonisch contact met de IJsclub Kralingen, waar het regionale kampioenschap werd gehouden, had Chardon gezegd dat er 550 gulden moest worden betaald voordat Broekman zou meedoen. Hiermee was de rel geboren, want van enige betaling mocht in de amateursport van die tijd geen sprake zijn.

Desgevraagd zei Broekman tegen het Dagblad voor Amersfoort dat hij niets wist van het verzoek om geld en dat hij op het moment van het telefoontje op het ijs tussen Vlaardingen en Maasland aan het trainen was geweest. Voor de zekerheid bleef hij weg van het evenement in Rotterdam om mee te doen aan het kampioenschap van Noord-Holland in Bergen. Als de KNSB echt boos zou worden, zou Broekman worden geschorst en kon hij zijn veelbelovende loopbaan voorlopig vergeten.

Vlak voordat het NK begon, was er daarom nog een laatste overleg op het hoogste niveau. ‘Broekman gaf toe, dat deze daad als onjuist moest worden beschouwd en hij deed de toezegging, dat hem dit niet een tweede maal zou overkomen.’ En daarmee was de zaak uit de wereld en kon het kampioenschap beginnen. Zijn verontschuldiging was blijkbaar overtuigend genoeg geweest. Affaire gesloten, klaar, over tot de orde van de dag.

De kampioen zelf

Een formaliteit

Dat Broekman niet onder de rel had geleden, bleek vanaf het eerste startschot. Geen enkele schaatser stond die dagen in zijn schaduw, zoals Het Dagblad voor Amersfoort bewonderend verzuchtte: ‘Dit week-end was voor hem slechts eigenlijk een formaliteit. Het enige wat hij behoefde te doen, was, zodra hij het startschot had vernomen, te rijden en na de vereiste afstand af te stoppen.’

Niemand kon in zijn schaduw staan en zo was het NK van 1951 na drie gewonnen afstanden al geregeld. Zo waren de regels van zestig jaar geleden: een deelnemer die drie keer een afstand won, was meteen kampioen. Zijn eerste missie was dus al geslaagd, zodat Broekman zich kon concentreren op een nieuw record op de 10.000 meter. Als de nieuwe kampioen kon hij op jacht naar de legendarische tijd van Siem Heiden in 1929.

Piet Keijzer, de kampioen van 1946, zag al snel dat er sportgeschiedenis werd geschreven op de Zutphense ijsbaan. “Broekman haalt het; dat beroemde record van Siem Heiden gaat er aan. Dat moet wel, want eerst daardoor bewijst Kees, dat hij een rijder van extra klasse is.” Inderdaad werd de tijd van Heiden uit de boeken gereden, en werd Broekman kampioen van Nederland door het winnen van alle afstanden. ‘En daarmede is hij getreden in de rij van de groten uit de Nederlandse schaatsensport’, aldus Het Dagblad voor Amersfoort.

In de serie oude filmbeelden van het NK Schaatsen