‘Sport’ in Vondelpark was eerste voetbalclub van Nederland

De Amsterdamse club 'Sport' was de eerste voetbalvereniging van Nederland. Dat schrijft Kees van der Waerden in zijn deze maand verschenen boek ‘Toen football voetbal werd’. Tot nu toe gingen historici ervan uit dat de Koninklijke Haarlemsche Football Club (HFC) de oudste voetbalclub van Nederland is

De Koekamp, het voetbalterrein van HFC.

In het midden van de negentiende eeuw kwam in Nederland de moderne sportbeoefening van de grond. Veel sportverenigingen hielden zich vooral bezig met cricket en rugby. In die pioniersjaren leken rugby en voetbal erg op elkaar, zo bewijst een bericht uit het Nieuws van de Dag uit 1891: ‘Het spel kan gespeeld worden op twee manieren: volgens de regels van het Association-spel of volgens die van het Rugby-spel.’

HFC

Tot nu toe werd aangenomen dat de Koninklijke HFC de oudste voetbalclub van Nederland is. Weliswaar bestaat UD uit Deventer langer, maar deze club werd als cricketclub opgericht en ging zich pas in 1893 ook richten op voetbal.

HFC werd op 15 september 1879 opgericht door sportpionier Pim Mulier. Mulier en zijn kompanen speelden in de beginjaren volgens de rugbyregels. In 1883 werd er overgestapt op ‘Association Football’, het huidige voetbal.

Ook de cricketclub Olympia uit Den Haag, dat later zou opgaan in HVV, en Excelsior uit Haarlem hielden zich al in 1883 bezig met voetbal. Zo lezen we in het
jubileumboek van de Haagsche Voetbal Vereeniging uit 1898: “ Van ’83-’86 werd voetbal zoo nu en dan vooral bij koud weer gespeeld. Het was een eigenaardig spel en de beoefenaars kenmerkten zich door een absoluut gebrek aan begrip wat de intrigue was van het spel.”

Het moderne voetbalspel werd dus in 1883 ingevoerd, of zoals het door Ad van Emmenes in een jubileumboek van de NVB uit 1929 (de nationale voetbalbond werd overigens datzelfde jaar koninklijk) is beschreven: ‘In 1883 werd de ovale rugbybal door den ronden voetbal vervangen en feitelijk dateert dus van dat jaar de beoefening van het eigenlijke voetbalspel.’

Het voetbalspel was in Nederland al langer bekend. Mulier had al al op vijfjarige
leeftijd op een kostschool in Noordwijk-binnen mensen zien voetballen.

Volgens Twentse bronnen werd het spel voor het eerst in Enschede in 1863 beoefend door Engelse monteurs. Die waren uit Groot-Brittannië overgekomen voor hulp bij de wederopbouw van de textielindustrie na een grote stadsbrand in 1862.

Sport

Daarmee was er natuurlijk nog geen vereniging geboren die zich helemaal op voetbal richtte. Voetbal werd volgens schrijver C. Wedema sinds 1880 in clubverband gespeeld, zo staat te lezen in zijn boek Voetbaltactiek: ‘In de hoofdstad bestond in 1880 trouwens reeds de voetbalclub ‘Sport’, een vereeniging van voornamelijk Engelsche employé’s van Amsterdamsche handelshuizen, speciaal van de Imperial
Gas Co.”

Dit bericht wordt bevestigd door C.J. Groothoff, die in Van de Groene velden (1947) aangeeft dat voetbalclub Sport de eerste vereniging was die ‘association’ speelde: ‘In vroeger jaren heb ik menigmaal als vaststaand gehoord, dat Amsterdam de primeur van associationvoetbal heeft gehad. Het spel werd, naar men mij verzekerde, gespeeld door Engelsche jongelui, werkzaam aan de Imperial Gas Co, welke onderneming aanvankelijk voor het lichtgas in de hoofdstad zorgde. Deze jongelui wisten ook Nederlandsche jongens voor voetbal te winnen.”

Nederlandse jonge mannen gingen ook zelf voetbalclubs oprichten: ‘Voetbal, zooals wij het thans kennen, en waarvan ik de tactische ontwikkeling heb trachten na te speuren, brak zich derhalve baan in het jaar 1880, en niet lang duurde het of het werd door tientallen clubs en clubjes gespeeld’ , aldus Wedema.

Ook in de Encyclopedie van de voetbalsport (1955) van Pagano staat zwart op wit dat voetbalclub Sport reeds in 1880 de moderne voetbalsport beoefende.

Een van die clubjes die in navolging van Sport ging voetballen was HFC. Het voetbalveld van HFC, de Koekamp, was overigens slechts vijftien kilometer verwijderd van het voetbalterrein van Sport, dat in het Vondelpark zijn wedstrijdjes afwerkte.

Niet HFC, maar het Amsterdamse Sport is dus de eerste voetbalvereniging van Nederland. Deze club begon drie jaar eerder dan HFC met het spelen van voetbal.

Verborgen geschiedenis

Dat dit zo lang verborgen is gebleven? Ongetwijfeld speelt volgens Van der Waerden hierbij de ambigue rol van Mulier mee, die vermoedelijk zijn gezag en invloed heeft laten doen gelden om de mythe van HFC als bakermat van het Nederlandse voetbal in stand te houden.

Daar komt bij dat voetbalclub Sport geen lang leven was beschoren. Sport ging omstreeks 1887 ter ziele. HFC is en blijft echter, ondanks deze onthullingen van Van der Waerden, de oudste bestaande voetbalclub van Nederland.

Dit artikel stond woensdag 12 januari ook in Het Parool.

Sportboeken · Voetbal

permalink | plaats reactie |

Reacties