Zoeken

Door Roberto Pennino

Bijna alle overleden Torino-spelers waren tevens international. ‘Il Grande Torino’ was de bijnaam van dit team dat vijfmaal achtereen kampioen van Italië werd.

Sauro Tomà was in mei 1949 te zeer geblesseerd om met zijn teamgenoten mee te reizen. Nu, ruim zestig jaar na dato, vertelt hij nog steeds vol vuur over zijn teamgenoten die ook zijn vrienden waren.

Het lijkt iets van het verleden: voetbalteams die zó sterk zijn dat ze jaren achter elkaar een competitie of een tijdsbeeld beheersen, en dan ook nog met goed en dominant voetbal, zoals het Grote Real van de jaren vijftig, het Grote Ajax van begin jaren zeventig of, meer recent, het Grote Milan van Rijkaard, Gullit en Van Basten. In de jaren veertig van de twintigste eeuw was er een soortgelijk dominerend team in Italië. De caesuur van de oorlogsjaren 1943 en 1944 daargelaten, waarin niet om het landskampioenschap kon worden gespeeld, werd dit team vanaf het seizoen 1942/1943 vijfmaal achtereen landskampioen van Italië, in 1949 voor het laatst.

Echter, daar waar de meeste grote teams uiteindelijk het momentum van hun succesvolle cyclus verliezen door natuurlijke oorzaken (het verdwijnen van de honger naar succes of doordat hun beste spelers door de concurrentie worden weggekocht) eindigde de onoverwinnelijkheid van het team van Il Grande Torino in één klap, door een vliegtuigongeluk vlakbij de stad Turijn, waarbij alle 31 inzittenden, waarvan achttien spelers van de club, de dood vonden. Het is een voetbalramp die in Italië nog steeds veel emoties losmaakt, terwijl deze in Nederland altijd relatief onbekend is gebleven.

Voetbalvliegrampen

De voetbalvliegrampen van respectievelijk de Busby Babes van Manchester United in 1958, die van de Zambiaanse nationale voetbalselectie in 1993 (waarbij oud-PSV’er Bwalya Kalusha de dans ontsprong) en die van de selectie van het Kleurrijk Elftal, van welk team (onder meer) Frank Rijkaard en Ruud Gullit van hun club pas in laatste instantie geen toestemming hadden gekregen om naar Suriname af te reizen, zijn (en worden nog steeds) in de Nederlandse pers nadrukkelijker belicht.

Wanneer men bedenkt wat voor impact de laatstgenoemde ramp zou hebben gehad op het Nederlandse (en mondiale) voetbal als deze twee stervoetballers wél in het bewuste vliegtuig hadden gezeten en zij de ramp niet hadden overleefd, en die impact wordt met pakweg factor vijf vermenigvuldigd, komen we waarschijnlijk aardig in de buurt van de gevoelswaarde die de plotselinge en dramatische dood van de achttien Turijnse voetballers (onder wie elf internationals) in 1949 en daarna heeft gehad op het Italiaanse voetbal. Zo zou de regerend wereldkampioen van 1938 tijdens het WK van 1950 zonder de bepalende spelers van Il Grande Torino al in de eerste ronde worden uitgeschakeld.

Het zou nog tot 1968 duren voordat het Italiaanse elftal, met Sandro Mazzola - ironisch genoeg de zoon van Valentino Mazzola, over wie in het navolgende meer - in de gelederen, een nieuw succes zou boeken in de vorm van het behalen van de Europese titel voor landenteams.

Levende legende

In Turijn en omstreken is Sauro Tomà een levende legende, met de nadruk op ‘levende’. Als ik hem in de zomer van 2010 volgens afspraak bij zijn huisadres in Turijn ophaal, kom ik oog in oog te staan met een breekbare maar opgewekte man van bijna 85 jaar.

Tomà woont niet ver van de ruïnes van het Stadio Filadelfia, waar Torino maar liefst 88 competitiewedstrijden achter elkaar ongeslagen bleef. Van de destijds onneembare vesting is tegenwoordig weinig meer over. Na de sloopactiviteiten in 1997 zijn slechts enkele gedeelten van de tribunes overeind gebleven, en zij leveren al jaren een kansloze strijd tegen de overwoekering door mos en onkruid. De natuur neemt het over als geen mens meer een hand uitsteekt. ‘Memento mori’ als tableau vivant.

Tomà wandelt nog bijna dagelijks even naar het stadion. Dat heeft hij nodig op de momenten dat alles hem even te veel wordt, zegt hij. Hoewel het hem pijn moet doen laat hij zich over de staat van het braak liggende stadionterrein diplomatiek uit. ‘Er is gewoon geen geld bij de club om er een nieuw stadion te laten bouwen, punt uit. Wat kun je doen zonder financiële middelen?’ Hij glimlacht er meewarig bij. Liever praat hij over het oude stadion, waarvan de grasmat indertijd door Gildo Zoso, de terreinmeester, geweldig werd onderhouden.

Biljartlaken

Volgens Tomà lag het veld er destijds al bij als een biljartlaken, zoals pas later bij grote clubs gebruikelijk zou worden. Dat was ook geen overbodige luxe aangezien de ballen destijds nog van leer waren. Bij hevige regenval werd zo’n bal zwaar als een baksteen, terwijl er ook nog een veter op zat, hetgeen de balsnelheid nog verder belemmerde. Een egaal grasveld is dan zeer welkom.

Dat het veel gelauwerde team bijzonder geliefd was (en is) heeft mede te maken met de Tweede Wereldoorlog en de gevolgen ervan. De trots die in het begin van het fascistische regime door Mussolini zo was aangewakkerd had immers een enorme knauw gekregen. Italië was vernederd en teneergeslagen uit de oorlog gekomen en had dringend behoefte aan een positieve afleiding van dat donkere recente verleden. Het succes van Il Grande Torino bracht weer hoop en zelfrespect in de harten van de bewoners van Turijn en omstreken.

Of, om met de woorden van journalist en schrijver Giorgio Bocca te spreken: ‘Il Grande Torino was niet slechts een voetbalelftal. Het was de wil van Turijn om te leven, om weer mooi en sterk te worden. De spelers van Torino waren niet alleen professionele voetballers of sterren, het waren vrienden.’

Lees de rest van het verhaal over Il Grande Torino en de dramatische crash van 1949 in:

Half 3 (editie 5)
Auteur: Ruud Doevendans e.a.
Verschenen: december 2011
Verkoopprijs € 7,95
Aantal pagina’s: 104
ISBN 978-90-79067-06-0

Half 3 is online te bestellen via www.halfdrie.nl.