Zoeken

Gedurende twintig dagen in de winter van 1956 zal de Nederlandse schaatsliefhebber in een roes hebben geleefd. Kijk maar eens naar het schema hieronder:

25 en 26 januari 1956 - Europees Kampioenschap
28 januari – 5 februari 1956 - Olympische Winterspelen
4 en 5 februari 1956 - Nederlands kampioenschap
11 en 12 februari 1956 - Wereldkampioenschap
14 februari 1956 - Elfstedentocht

De wedstrijdrijders hadden er de handen vol aan en reisden stad en land af om overal aan te kunnen meedoen.

Officieus kampioenschap

Al op 3 en 4 januari 1956 werd er een officieus Nederlands kampioenschap gereden in Hamar. De daar aanwezige Nederlandse topschaatsers reden in barre omstandigheden een minikampioenschap. Op de eerste dag daalden de temperaturen namelijk naar twintig graden onder nul; de volgende dag vroor het ‘slechts’ zeven graden.

Gerard Maarse – de kampioen van 1955 - won deze titelstrijd, waarna hij de krans kreeg overhandigd door een vertegenwoordiger van de Nederlandse ambassade in Oslo. Dat deze rijders precies een maand later de kans kregen om te strijden voor de officiële titel konden ze toen niet weten. Met hun hoofd waren ze ongetwijfeld alleen nog maar bezig met het naderende EK en de Olympische Winterspelen.

Slecht ijs in Rotterdam

De stoere schoolmeester

De schaatsers hadden het dus erg druk dat seizoen. Jeen van den Berg bijvoorbeeld, in 1954 winnaar van de Elfstedentocht, deed mee aan dit officieuze NK in Hamar, waar hij eindigde op de zesde plaats. Aan het eind van de maand was hij alweer in Italië om de 5.000 meter te rijden op de Olympische Winterspelen. Amper uitgeschaatst pakte hij samen met Egbert van ’t Oever en Ben Holleboom de trein terug om zich in Rotterdam te melden voor het officiële NK.

Nog diezelfde week werd hij allroundkampioen van Friesland door alle afstanden te winnen. Weer enkele dagen later lag zijn naam op ieders lippen, omdat de Elfstedentocht was aangekondigd. Als winnaar van de 1954 vroeg iedereen zich natuurlijk af of Van den Berg, ‘de stoere schoolmeester’, opnieuw deze tocht zou winnen.

Dat was overigens niet het geval, alhoewel Van den Berg wel de eerste wedstrijdrijder was, die volgens de regels over de finish kwam. De eerste vijf schaatsers eindigden namelijk hand in hand, waardoor er geen winnaar werd aangewezen door het bestuur. Van den Berg eindigde die dag als nummer zes, dus als eerste na deze kopgroep.

Hoe dan ook: het waren drukke tijden voor de beste schaatsers van het land in de winter van 1956.

Kralingen

Het NK van 1956 was de derde nationale titelstrijd op rij. De winterse omstandigheden waren goed genoeg om dit buitenevenement opnieuw te kunnen houden na de edities van 1954 en 1955. Geen vanzelfsprekendheid, want in die tijd kon er alleen op natuurijs worden gereden. Als het niet vroor, was er dus ook geen nationaal kampioenschap.

Begin februari 1956 kondigde zich gelukkig vorst aan, waardoor ‘eerder dan men dacht de schaatsen kunnen worden ondergebonden.’ Goed nieuws dus: ‘Indien het vriezende weer blijft aan houden worden zaterdag 4 en zondag 5 februari op de baan van de Kralingse ijsclub te Rotterdam de nationale schaatskampioenschappen gehouden. Ook de rijders die momenteel ons land vertegenwoordigen op de Olympische Winterspelen komen aan de start.’

De olympische rijders keerden daarom vliegensvlug terug naar huis voor het officiële NK, dat toch altijd meer prestige heeft dan het officieuze. De Leidse Courant schreef op 4 februari dat zich 23 rijders hadden aangemeld. ‘Het is niet uitgesloten, dat meer rijders aan de start zullen verschijnen, aangezien na-inschrijving is toegestaan.’

Door de vorst keken de kenners aanvankelijk hoopvol vooruit, maar de realiteit bleek anders: ‘Aanvankelijk waren de officials de mening toegedaan, dat er wel eens Nederlandse records zouden kunnen sneuvelen, doch spoedig werd het ieder duidelijk, dat het ijs daarvoor te zwaar was.’

De 10.000 meter van Kees Broekman en Gerard Maarse

Jenever

De omstandigheden werden gedurende het weekend slechter en slechter: ‘Zo fraai als het weer op de eerste dag was – er scheen een heerlijk zonnetje en de temperatuur schommelde in de buurt van het nulpunt – zo slecht was het de tweede dag. Vrijwel gedurende de gehele wedstrijd viel er een fijne regen neer.’

Door het slechte weer werd uiteindelijk het evenement beslist, tijdens de afsluitende 10.000 meter. ‘Met sombere gezichten keken de rijders naar de baan,’ aldus het Leidsch Dagblad. ‘De loting wees uit dat De Graaff en Paping als eerste paar bij de start zouden verschijnen. Allen waren het er over eens, dat het eerste paar er gunstiger voorstond.’

En dat klopte, want na de rit van De Graaff was het ijs zo slecht geworden dat iedereen kansloos was. ‘Toen verschenen Kees Broekman en Gerard Maarse aan de start. Serieus kon men deze rit niet opnemen. Beiden wilden zich voor de wereldkampioenschappen sparen. Voor beide rijders werd dezelfde tijd afgedrukt.’

Broekman en Maarse deden het zo rustig aan tijdens hun race dat Polygoon er een hatelijk muziekje onder plakte. Het publiek vond er in ieder geval niets aan: ‘Het grootste deel van de toeschouwers verdween: men had er kennelijk genoeg van.’ De laatste twee ritten werden daarom helemaal niet meer gereden, zodat iedereen snel aan de jenever kon.

En zo werd De Graaff dus kampioen, maar omdat hij snapte dat hij geluk had gehad door de weersomstandigheden, wilde hij geen ererondje schaatsen op het papijs.

Maar wat dan nog, zoals het Leidsch Dagblad opmerkte: 'Aan de lijst der historie der Nederlandse kampioenen in het hardrijden op de schaats zal de naam van Wim de Graaff worden toegevoegd, Maar over enkele jaren zal men zich wellicht niet meer herinneren onder welke omstandigheden hij de titel veroverde.'

De Graaff kan in ieder geval zeggen dat hij Nederlands kampioen werd in die verschrikkelijk drukke schaatswinter van 1956, tussen de Winterspelen en de Elfstedentocht door.

In de serie oude filmbeelden van het NK Schaatsen