Druïde Choppy en zijn brouwsels

Wielrenners en stimulerende middelen - het is een oud verhaal. Aartsvader aller dopingdokters is Choppy Warburton. Om zijn renners harder te laten fietsen verstrekte hij hun zelfgemaakte drankjes.

Dit artikel staat ook in VPRO Gids #27

Choppy Warburton is de geschiedenis ingegaan als de meest excentrieke wielercoach aller tijden. In de wielerwereld stond hij bekend als een vreemde verschijning. Hij was lang en slank en zoals gebruikelijk in die tijd, fraai besnord. In zijn lange donkere mantel en met zijn bolhoed zag hij er vervaarlijk uit. Volgens de een was hij een moderne trainer en een begenadigd druïde, volgens de ander juist een sluwe manager en een gewetenloze gifmenger.

Choppy kwam 13 november 1845 in Noord-Engeland ter wereld als James. Zijn vader was katoenwever, en blijkbaar nogal onrustig, want hij had de bijnaam Choppy, wat ‘woelig’ betekent. Die bijnaam ging automatisch over op de eerstgeborene zoon, in dit geval James. Vader ging voortaan als Owed Choppy door het leven.

Choppy wist zich aan de vergetelheid te ontworstelen door aan atletiek te gaan doen. Ruim dertig jaar lang heeft hij in Groot-Brittannië wedstrijden gelopen. Toen er rond zijn trainingspiste in Manchester een wielerbaan werd gebouwd, besloot hij echter om zijn topsportervaring door te geven aan jonge wielertalenten.

Lange jas met heel veel zakken

In zijn lange overjas zaten talloze binnenzakken die waren gevuld met allerlei middeltjes. Ook in zijn onafscheidelijke tas zaten ontelbare glazen flesjes, gevuld met voor de buitenwereld ondefinieerbare substanties.

Dat Choppy verstand had van het brouwen van opwekkende drankjes is niet vreemd. In de periode dat hij zelf nog atleet was kwam hij regelmatig in aanraking met trainers die veel wisten van de werking van geneeskrachtige kruiden. Die trainers hadden hun wijsheid op hun beurt opgedaan bij het lokale kruidenvrouwtje of de dorpswonderdokter.

Ook al ontwikkelde de moderne geneeskunde zich aan het eind van de negentiende eeuw in hoog tempo, veel mensen vertrouwden daarnaast ook nog gewoon op natuurgenezing. In ieder dorp woonde wel een ‘witte heks’ of een verstrooide kruidenmenger.

Ook niet-natuurlijke ‘geneesmiddelen’ waren in die tijd in alle domeinen van de samenleving aanwezig. Dat werd algemeen geaccepteerd, niemand die daar een probleem van maakte. Laudanum, cocaïne, arsenicum, strychnine, cafeïne en nitroglycerine waren gewoon verkrijgbaar bij de lokale apotheek.

Een doktersrecept was zelfs niet nodig. Het enige wat de apotheker wilde weten was waar het middel voor werd gebruikt. Was die reden acceptabel voor de apotheker, dan moest het ‘medicijnenboek’ (heel toepasselijk ‘poisonbook’genaamd in het Engels) worden ondertekend en werd er afgerekend.

Have a Coke and a smile

Cocaïne werd in die tijd ook gewoon gebruikt in de vroegmoderne energiedrankjes. Toen Coca-Cola eind negentiende eeuw op de markt werd bracht als gepatenteerd medicijn, bevatte de drank naast een extract van kolanoten ook cocaïne. Geen wonder dat de frisdrank direct in de smaak viel bij tal van sportbegeleiders.

De Cuca Cocoa Cup Challenge Cup, een van de belangrijkste 24-uurs wielerwedstrijden in Engeland, dankte het eerste deel van haar naam aan een derivaat van cocaïne. Aan de chocolademelk werd cuca een toegevoegd, ‘voor een extra kick’, aldus de advertentie.

En dan was daar nog Vin-Kafra, waar teraculia inzat. Naar verluidt werd dit goedje door Afrikaans inboorlingen gekauwd en gaf het hen kracht en verhoogde het hun uithoudingsvermogen.

Nederlandse doping

Genoeg stimulantia dus in de toenmalige voedingsmiddelen. Maar in de sport bestond doping, als vorm van competitievervalsing, nog niet. Het woord doping heeft overigens een Nederlandse achtergrond. Er doen twee verhalen de ronde over de oorsprong van dit woord.

Het eerste verhaal gaat terug naar de zeventiende eeuw, toen Hollandse kolonisten in Noord-Amerika een opwekkende saus kregen van de Indianen. Dat hielp blijkbaar, want ze hadden opeens de puf om in 1614 de Hollandse nederzetting Fort Nassau te beginnen - het latere Nieuw Amsterdam en uiteindelijk New York. De kolonisten noemden die saus 'doop' oud-Nederlands voor dikke saus. Een halve eeuw later werden het fort en de kolonie Nieuw Amsterdam door Engelse legers ingenomen. Op den duur namen die het woord 'dope' over voor stimulerende middelen.

In het Nederlands Etymologisch woordenboek, lezen we dan ook:

Dope is een ontlening aan verouderd Nederlands doop '(dikke) saus' [1623; WNT], zn. bij dopen 1; de betekenisontwikkeling in het Amerikaans-Engels verloopt van 'dikke saus' via 'dikke substantie' naar 'dikke opiumbereiding'.

Een ander verhaal komt uit Zuid-Afrika, waar sinds de zeventiende eeuw ook Nederlandse kolonisten gingen wonen. Zij bleven Nederlands spreken maar namen veel woorden over uit hun omgeving. Zo ontstond het Afrikaans. In de buurt van de Nederlanders leefden Kaffers, die tijdens religieuze sessies de sterke drank 'dop' dronk. De Nederlanders namen de drank én het woord in de negentiende eeuw over. En omdat Zuid-Afrika een Engelse kolonie was, duurde het niet lang of ook de Engelsen gebruikten de 'dope' en 'doping'.

Deze Afrikaanse variant blijkt minder betrouwbaar, zo lezen wij wederom in het Etymologisch woordenboek:

Dat Engels dope via het Afrikaans afkomstig zou zijn uit een Zuid-Afrikaans inheems woord dop 'sterke drank om in trance te raken bij godsdienstige bijeenkomsten' (Van Schoonderwalt 1985) is onwrsch. Gezien het verschil in klinkerlengte. Bovendien is de betekenisontwikkeling binnen het Engels en met name het Amerikaans-Engels duidelijk traceerbaar.

Het zwarte flesje

Het woord doping is hoe dan ook afkomstig uit het Nederlands, een feit waar Choppy naar alle waarschijnlijk niet van op de hoogte was.

Choppy schepte maar al te graag over zichzelf op. Zo riep hij regelmatig tegen iedereen die het maar wilde horen: ‘Ik coach slechts vier wielrenners, drie daarvan zijn inmiddels wereldkampioen.’ Hij had het in dit geval over de broers Arthur en Tom Linton en Jimmy Michael, alle drie afkomstig uit Wales, en de Française Amlie le Gall, alias ‘Lisette Morton’.

Soms gebeurde er vreemde dingen met de wielrenners van Choppy. Zo verkeerde Arthur Linton in het voorjaar van 1896 in een bloedvorm. In april had hij bijna Parijs-Roubaix gewonnen, maar helaas voor hem gooide een overstekende hond roet in het eten. Deze wedstrijd van 260 kilometer gebruikte Linton als voorbereiding op Bordeaux-Parijs, een race van 600 kilometer.

Tijdens deze monsterrit verplaatste Choppy zich tussen de controlepunten per trein. Zijn pupil Linton reed aanvankelijk zeer goed, maar hij stortte na 450 kilometer compleet in. Tot ieders verbazing leefde hij echter in het zicht van de finish weer helemaal op. Hij werd zelfs ex aequo winnaar, samen met de Fransman Gaston Riviérre.

Hoe viel de opmerkelijke opleving van Linton te verklaren? Sommigen beweerden dat zij Choppy in een halfduistere treincoupé een brouwsel hadden zien fabriceren dat hij
over verschillende flesjes verdeelde en in Orléans aan Arthur Linton overhandigde.

Wat is waar?

Wat hier van waar is valt nu niet meer te achterhalen. Feit is wel dat enkele weken na die overwinning Arthur Linton op 24-jarige leeftijd overleed. Dikwijls is er een verband gelegd tussen die vroege dood en de mysterieuze brouwsels die hij van Choppy kreeg. Linton wordt dan ook de eerste dopingdode in de wielergeschiedenis genoemd. Dat valt echter te betwijfelen. De officiële doodsoorzaak was namelijk tyfus, in combinatie met oververmoeidheid.

Enkele weken voor de dood van Linton was er ook met Jimmy Michael iets merkwaardigs gebeurd. Tijdens een baanwedstrijd begon hij plots over de piste te zigzaggen. Hij viel van zijn fiets en was compleet de weg kwijt. Volgens waarnemers was Choppy verantwoordelijk voor deze schertsvertoning. Choppy zou Michael vlak voor de race nog een flacon hebben overhandigd.

Choppy zou Michael per ongeluk hebben vergiftigd met een onevenwichtige verhouding van heroïne en strychnine. Dit laatste middel bevordert de samentrekking van de spieren en wordt tegenwoordig vooral gebruikt als rattenvergif.

Joris van den Bergh

Door de mysterieuze verhalen die zo rond Choppy ontstonden werd de wonderdokter er niet populairder op. Joris van den Bergh, de nestor van de Nederlandse sportjournalistiek en auteur van het beroemde wielerboek Te midden der kampioenen, was zelfs absoluut niet te spreken over hem.

Zo’n vijftig jaar na de dood van Choppy, in een algemeen betoog tegen soigneurs, trok Van den Bergh flink van leer.

In Het Nieuws van den Dag uit oktober 1942 lezen we:

Mèt den ex-jockey Jimmy Michael, die wielrenner was geworden en niet geheel ten onrechte het kleine wereldwonder werd genoemd, was een Amerikaansche gladjanus meegekomen, 'n doodgewoon stuk charlatan, die echter de kunst verstond de goe-gemeente voor te goochelen, dat hij een hoogleeraar in de wielerkunde en derzelver geheimenissen was. Choppy Warburton, zoo heette deze boerenbedrieger, was een zeer lange slanke vent, die een jas droeg zooals wij inboorlingen van het achterlijke Europa nog nooit hadden gezien.

Choppy was overigens wel enkele malen in de Verenigde Staten geweest, maar hij was geen Amerikaan.

De internationale wielerwereld kreeg in de tweede helft van de jaren negentig van de vorige eeuw genoeg van de malle fratsen van Choppy. Hij raakte langzaam maar zeker aan lager wal. In december 1897 logeerde hij bij kennissen in Londen. Op 17 december 1897 werd Choppy, die naakt en levenloos naast zijn bed lag, door een van die kennissen gevonden. Choppy werd slechts 52 jaar oud. Hij overleed aan de gevolgen van een hartkwaal.

Wat er nu daadwerkelijk exact in zijn beroemde zwarte flesje zat zullen we nooit weten. Dit nooit verklapte geheim nam Choppy mee in zijn graf.

Bronnen:

Gerry Moore, The Little Black Bottle: Choppy Warburton, His Mysterious Potion, and the Deaths of His Bicycle Racers, Cycle Publishing, 2011

Jan Boesman. ‘Ceci n’est pas une chaîne’, De Muur 24, LJ Veen, 2009

Sportboeken · Wielrennen

permalink | plaats reactie |

Reacties