Zoeken

Het is deze zomer exact 75 jaar geleden dat Berlijn de Olympische Spelen organiseerde. Dit evenement is het symbool geworden van dubieuze vermenging van sport en politiek. De nationaalsocialisten gebruikten de Spelen tenslotte om propaganda te maken voor zichzelf.

Die propagandashow begon al vóór de opening van de Spelen op 1 augustus 1936, want twaalf dagen eerder – 20 juli dus - startte in Olympia voor de eerste maal in de geschiedenis een Olympische fakkeltocht. Het Olympisch vuur zelf was overigens al in 1928 ‘uitgevonden’ en wel voor de Spelen in Amsterdam. Alleen werd dat toen nog aangestoken met een lucifer, net zoals in Los Angeles in 1932 en tijdens de Winterspelen in Garmisch-Partenkirchen van 1936.

Die fakkeltocht was dus helemaal nieuw. ‘Het heilige vuur’, zoals het meteen werd genoemd, was ‘het zinnebeeld van de zich eeuwig vernieuwende jeugd en als een vredessymbool der volkeren’.

Reservetoortsen

De fakkeltocht was tot in de puntjes voorbereid door de Duitse organisatie. ‘Na lang zoeken,’ schreef deze in een evaluatie, ‘is het gelukt om toortsen te fabriceren, die zelfs bij regen of storm niet zouden doven.’ Voor de zekerheid reden er wel wagens mee met reservetoortsen. Verder had de Griekse kerk toestemming gegeven voor de plechtigheid in Olympia en verleenden alle betrokken landen hun medewerking.

Er werd verslag van gedaan door de Reichsrundfunk, de Duitse radio, die met behulp van een speciale wagen de fakkeltocht volgde. Op de website van het Deutsches Rundfunkarchiv wordt terugkeken op dit enorme project, dat uniek was voor zijn tijd. Griekenland bijvoorbeeld had in 1936 zelf nog geen nationaal radionetwerk, zodat de Duitsers werkelijk alles zelf moesten organiseren.

En zo kon er in Olympia verslag worden gedaan van hoe de Griekse loper Konstantinos Kondylis als eerste met de toorts aan de wandel ging. Twaalf dagen en 3.331 lopers verder had Fritz Schilgen in Berlijn de eer om als laatste loper met het vuur het Olympisch Stadion te betreden, wat is vastgelegd in de beroemde (en beruchte) film Olympia van Leni Riefenstahl.

Het vuur arriveert in Duitsland. Luister hier naar het originele Duitse radioverslag

Demonstraties

Ondanks alle voorbereidingen en feestelijkheden ging het toch enkele keren mis onderweg. ‘Een vrij ernstig bericht komt uit Weenen’, meldde de Leidsche Courant bijvoorbeeld op 30 juli 1936. ‘Daar hebben Oostenrijksche nationaal-socialisten een feestelijkheid, welke georganiseerd was om het Olympisch vuur in de Oostenrijksche hoofdstad plechtig te ontvangen, in de war gestuurd.’

De demonstranten riepen onder meer “Heil Hitler” in de hoop dat dit door de radio-uitzending op grote schaal zou worden verspreid. Er werden meer dan honderd mensen opgepakt, die niet hoefden te rekenen op enige clementie. ‘Oostenrijk is niet van plan met zich te laten sollen,’ bleek na een spoedzitting van de regering. De radio-uitzending werd onmiddellijk gestaakt, maar toch was het doel van de demonstranten bereikt: aandacht in de internationale pers.

In Praag daarentegen waren juist demonstraties van tegenstanders van nazi-Duitsland. Ook in andere plaatsen vonden kleine ongeregeldheden plaats rond de fakkeltocht, maar in het officiële verslag van de Spelen van 1936 vinden we hiervan natuurlijk niets terug. Daar werden uitgebreid de festiviteiten in Praag en Wenen besproken zonder aandacht te schenken aan de randverschijnselen, want zo gaat dat nu eenmaal met propaganda.