Zoeken

Ellen Burka werd op 11 augustus 1921 als Ellen Danby geboren in Amsterdam. Haar ouders waren joods, maar van een uitbundig religieus leven was geen sprake. Lange tijd wist ze zelfs niets van haar joodse achtergrond, totdat ze op een dag aan het kindermeisje vroeg waarom haar vader en moeder twee keer per jaar zo bijzonder gekleed gingen. Het bleek dan om joodse feestdagen te gaan.

Als kind ontdekte Ellen het kunstrijden. Ze was dol op het schaatsen, het draaien, springen en dansen. Ze hield van de vrijheid en de losheid van de bewegingen. Al spoedig ging ze aan wedstrijden meedoen, eerst vooral in Amsterdam en omgeving, maar daarna ook in de rest van het land. Ze bleek erg talentvol en werd steeds vaker als winnares gekroond.

Westerbork

Toen de oorlog uitbrak, kwam er noodgedwongen een einde aan de veelbelovende schaatscarrière van Ellen. Vanwege haar joodse afkomst werd zij samen met haar ouders en haar oma opgepakt en afgevoerd naar Westerbork. Daar waren zij enige tijd geïnterneerd.

Haar ouders en oma vonden uiteindelijk de dood in het beruchte concentratiekamp van Sobibor in het oosten van Polen. Ellen zelf had meer geluk. Zij overleefde de kampen van Westerbork en Theresienstadt, mede omdat zij zo slim was geweest om zich bij aankomst in haar nieuwe omgeving als 'Nederlands kampioene kunstrijden' te laten registreren. Hierdoor mocht ze in een speciaal programma met sport en amusement voor de overige geïnterneerden haar kunstrijvaardigheden tonen. Het leverde haar een voorkeursbehandeling en het respect van een hoge Duitse officier op. Toen op een dag alle vrouwen van haar afdeling op transport werden gezet naar Auschwitz en andere vernietigingskampen, was Ellen de enige die niet weg hoefde.

In Theresienstadt had Ellen de Tsjechische kunstenaar Jan Burka ontmoet, met wie ze kort na de oorlog trouwde. Het paar vestigde zich in Nederland en Ellen begon opnieuw met kunstrijden. In 1946 en 1947 werd ze wederom officieus Nederlands kampioen. Inmiddels was ze bevallen van haar eerste dochter, Petra.

Canada

Op aandringen van Jan, die Europa wel gezien had, vertrok het gezin in 1950 naar Toronto in Canada. Het huwelijk hield echter geen stand en nadat haar man haar had verlaten, zat Ellen in haar nieuwe vaderland met - inmiddels - twee dochters, maar zonder bron van inkomsten. Om aan de kost te komen ging ze aan de slag als trainster en coach bij het kunstrijden. Het was een zwaar bestaan en vooral in het begin moest ze erg veel uren maken om rond te komen. Langzamerhand groeide echter haar faam en daarmee ook haar inkomsten. Inmiddels hadden Ellen en haar kinderen ook de Canadese nationaliteit aangenomen.

De meest talentvolle van haar pupillen was haar eigen dochter Petra. Onder de bezielende leiding van Ellen ontwikkelde zij zich zo goed dat ze al weldra werd uitgenodigd voor de Canadese selectie. De verplichte figuren waren weliswaar niet haar sterkste onderdeel, maar dat compenseerde ze met haar vrije oefening. En ze kon springen!

In 1962 verbaasde ze vriend en vijand met een drievoudige salchov. Daarmee was ze de eerste vrouw die een drievoudige sprong in haar kür opnam. In 1964 werd Petra Burka derde bij het wereldkampioenschap en derde bij de Olympische Spelen. Bij deze beide toernooien was de gouden medaille overigens voor onze eigen Sjoukje Dijkstra. Toen Sjoukje overstapte naar de professionele ijsrevue van Holiday on Ice zag Petra Burka haar kans echter schoon. In 1965 bezorgde zij Canada en haar moeder alsnog de wereldtitel. Hiermee was de reputatie van moeder Ellen als trainster definitief gevestigd.

Met haar nieuwe ster Toller Cranston (derde bij het wereldkampioenschap van 1974 en derde bij de Olympische Spelen van 1976) bedacht Ellen een geheel nieuw concept: 'theater op het ijs'. Het idee hierbij was dat kunstrijden vooral gezien moest worden als een creatieve uitdrukking van de danskunst. Ook de geluidsband kreeg een andere functie. Niet langer was de muziek slechts bedoeld als ondersteuning, de muziek moest nu door de sporter 'geïnterpreteerd worden'.

Hall of Fame

Het grootste succes in haar carrière als trainster haalde Ellen Burka met haar pupil Elvis Stojko. Die werd maar liefst drie keer wereldkampioen: in 1994, 1995 en 1997. Ook behaalde hij in 1994 en 1998 een zilveren Olympische medaille.

In 1978 werd Burka in Canada onderscheiden met een lintje; in 1992 werd ze opgenomen in de Canadese Hall of Fame van het kunstrijden en in 1996 in de algemene Sports Hall of Fame. Ondanks haar respectabele leeftijd van 90 jaar is ze nog steeds actief als coach en choreograaf.

Het leven van Ellen Burka, en dan met de name de periode tot en met 1965, is ook vastgelegd in een korte tv-film, getiteld Skate to survive. De documentaire van circa 50 minuten werd voor het eerst vertoond op het Joods Film Festival van Toronto en is gemaakt door Astra, haar andere dochter. In deze film zijn foto's en filmbeelden uit haar jeugd te zien. Het verhaal wordt verteld door Ellen zelf en door vriendin Elsbeth Bon en de Nederlandse documentairemaker Louis van Gasteren.

Schaatsen

permalink | plaats reactie |