Zoeken

Precies 125 Jaar geleden werd in ons land de eerste toeristische schaatsbond opgericht. Het ging om de Friesche IJsbond, die daarom op zaterdag 12 november in Sneek zijn jubileumfeest vierde. Bij die gelegenheid kreeg erelid jhr. Gustaaf Witsen Elias het eerste exemplaar aangeboden van het jubileumboek Het schaatsrijdersland bij uitnemendheid.

Oprichting

In het eerste deel van het boek beschrijft Hedman Bijlsma de aanleiding tot én de eigenlijke oprichting van de Friesche IJsbond in 1886. Een bond die in de eerste decennia van zijn bestaan vooral in de bres sprong als belangenbehartiger van alle ijsgebruikers. Let wel: we hebben het dan over een tijd waarin de ijswegen nog van kardinaal belang waren om goederen te vervoeren of bijna de enige mogelijkheid om per schaats op familiebezoek te gaan.

Van meet af aan bond de nieuwbakken organisatie de strijd aan tegen machtige vijanden: de afstroming van het overtollige boezemwater die ijsvorming belemmerde én het groeiend aantal stoomboten dat ijswegen meedogenloos vernielde. Later evolueerde die Friesche IJsbond tot een soort ANWB voor ijsminnend Friesland met de uitgifte van ijswegenkaarten, het ter beschikking stellen van ijsgidsen voor bezoekers van deze provincie, het plaatsen van wegwijzers op het ijs en bijvoorbeeld ook het verstrekken van reddings- en hulpmiddelen.

In afzonderlijke hoofdstukken komen interessante thema’s aan de orde als de ijsherbergen in de negentiende en het begin van de twintigste eeuw, de talrijke incidenten met woedende stenengooiers die hun ijsvloer verdedigden, de traditie van de baanvegers en de latere opkomst van het mechanisch vegen, de gevaren van het ijs met een beschrijving van diverse spraakmakende ijsongelukken in Friesland en de opkomst van de eerste toertochten, zoals de Sterrit naar Akkrum en de Elfmerentocht.

Met het noemen van die laatste tocht zijn we aangeland in de tijd van de ijswegencentrales. In 1939 begon in Wolvega de victorie met de oprichting van de eerste ijswegencentrale. Nadien ontwikkelde de Friesche IJsbond zich tot de overkoepelingsorganisatie voor alle (nu 22) ijswegencentrales. Dat zijn de werkeenheden die met hun honderden vrijwilligers ‘de banen erdoor brengen’, wakken afzetten, routes aangeven en toertochten organiseren.

Wedstrijdschaatsen

Tot driemaal toe hield de jubilerende bond zich bezig met wedstrijdschaatsen. Om te beginnen organiseerde de Friesche IJsbond in 1909 de eerste Elfstedentocht. In dit jubileumboek lezen we dat de eerste bondsvoorzitter Sjouke Hijlkes Hijlkema meteen enthousiast reageerde toen sportpionier Pim Mulier het verzoek deed een ‘afstandstocht op de schaats’ in Friesland te organiseren. Maar twee collega-bestuurders, Koopmans en Lucardie, uitten de nodige bedenkingen ‘daar het huns inziens niet op den weg van den Frieschen IJsbond lag om zich met een wedstrijd te bemoeien’.

Die mening zou in de dagen na de eerste tocht op 2 januari 1909 ook een breekpunt vormen. Later organiseerden de bestuursleden van de Friesche IJsbond enkele malen ‘als privépersonen’ - op verzoek van een vooraanstaand adellijk persoon – een hardrijderij ‘voor jongelui, die de gymnastiek ten minste gedurende een jaar onder deskundige leiding hebben beoefend’. Tenslotte vond in 1946 onder auspiciën van de Friesche IJsbond een wedstrijd over 100 km plaats op het Pikmeer bij Grou (de ‘Ronde van Grouw’). Maar ook nu werd het bestuur teruggefloten door de jaarvergadering: de bond moest zich uitsluitend bemoeien met het toerwezen.

Toertochten

In het tweede deel van het boek inventariseert en beschrijft Wiebe Blauw nagenoeg alle toertochten die sinds 1938 via de ijswegencentrales onder de vlag van de Friesche IJsbond zijn verreden. Het schaatsrijdersland bij uitnemendheid is zeer rijk geïllustreerd met veel uniek fotomateriaal, maar ook met prachtige documenten, kaarten en krantenknipsels.

De auteurs fotografeerden ook honderden herinneringsmedailles van de toertochten, diverse stempelkaarten, vaantjes en wat dies meer zij. In een afzonderlijk hoofdstuk schenkt Bijlsma ook aandacht aan de eveneens jubilerende Stichting Museum Fryske Winter. Deze 25 jaar oude organisatie, die zich bezig houdt met ‘verzamelen, tonen en bewaren’, manifesteert zich vooral via de fraaie IJszaal in het Fries Scheepvaart Museum. In dat museum in Sneek is tot en met 29 januari 2012 een boeiende tentoonstelling uitgestald onder de titel IJsbelangen: 125 jaar De Friesche IJsbond.

Het boek ‘Het schaatsrijdersland bij uitnemendheid’ (ISBN 978-90-8842-086-3) is verkrijgbaar in de boekhandel (ook bij de bekende digitale boekverkopers).

Schaatsen · Sportboeken

permalink | plaats reactie |