Zoeken

Jaap Eden bezocht in 1893 een tentoonstelling in Londen, toen hij een paar rolschaatsen opmerkte. Nieuwsgierig probeerde hij er een rondje op te rijden, maar het beviel hem niets. Het Nieuws van den Dag merkte hierover op: ‘Hij verklaarde blij te wezen, dat hij er zonder halsbreken was afgekomen. Hij zag er niet veel in.’

De toen twintigjarige schaatser uit Haarlem had eerder dat jaar zijn eerste WK allround gewonnen. De jaren erop greep hij die titel nog tweemaal, naast een wereldtitel als wielrenner bij het WK sprint. Eden is daarmee nog steeds de enige sporter ter wereld, die in één jaar een WK won bij twee verschillende sporten! Zo bracht hij drie opeenvolgende jaren Holland aan het juichen – zowel in de winter als in de zomer.

Niemand had meer sportief talent dan Eden. ‘Hij kreeg een gouden lichaam, een onweerstaanbare glimlach en een oog dat straalde van kracht en levenslust en van moed,’ schreef de Nieuwe Rotterdamsche Courant in 1925 treffend. De sporter zweefde van hoogtepunt naar hoogtepunt zonder zich ooit te bekommeren over mogelijk onheil. Nadat zijn ‘lichamelijk keizerrijk’ ineen was gestort, probeerde Eden van alles om weer aan de bak te komen. Het enorme prijzengeld, dat hij had verdiend, zette hij om in drank.

In 1909 diende zich opeens een uitweg uit de misère aan: de enorme populariteit van de rolschaats. ‘Gansche stammen in Amsterdam zijn door de rolschaats aangetast’, schreef De Telegraaf dat jaar. De middenstand in de Kalverstraat eiste zelfs een verbod op de nieuwe hype, aldus het Leidsch Dagblad: ‘De winkeliers ondervinden schade in hun bedrijf, daar het koopend publiek door de schaatsenrijders wordt lastig gevallen.’ De Amsterdamse gemeenteraad wijdde er een debatje aan om weer over te gaan tot de orde van de dag: ‘Het is hier slechts een spelletje, dat van zelf na eenigen tijd weer zal verdwijnen.’

In 1909 werd er zelfs een rolschaats met een motor uitgevonden als concurrent voor de auto. Lees hier meer over die vinding, waarvan we nooit meer wat hoorden.

Aan de rol

Deze ontwikkeling gaf Eden voor korte tijd een nieuw levensdoel – om te beginnen in zijn eigen Haarlem. In november 1909 werd daar een rolschaatsbaan geopend, waar hij werd aangetrokken als instructeur. Een verslaggever van het Nieuws van den Dag zag dat het goed was: ‘De belangstelling was al dadelijk, zoowel onder dames als heeren, zeer groot. De bekende Jaap Eden met den heer Chabot waren de voorrijders, die al ras een geheele sliert achter zich zagen. Weldra gaat heel Haarlem op dien rol.’

Enkele weken later werd ook in Amsterdam een rolschaatsbaan geopend in het Paleis voor Volksvlijt. Deze was 1.200 vierkante meter groot, met ernaast een champagnebar en een orkest vol verklede muzikanten. ‘Het leken wel Russen of Bulgaren met hun zwarte kolbaks,’ vond het Nieuws van den Dag.

Diezelfde krant meldde op 14 januari 1910 dat Eden was aangetrokken als nieuwe directeur van deze baan. Voor even leek het alsof de voormalige wereldkampioen wortel had geschoten in een nieuwe omgeving, maar niets was minder waar. Vier maanden later werd er zelfs tijdelijk beslag gelegd op de baan, omdat de muzikanten geen loon hadden ontvangen. Of Eden hiervoor verantwoordelijk was, is niet meer na te gaan, want hij werd geruisloos afgevoerd. Nergens werd meer iets vernomen van zijn nieuwe functie als directeur.

Nota bene de Sumatra Post uit Nederlands-Indië maakte op 15 maart 1922 de reden bekend van deze mislukking: ‘Jaap zat meer op de Haarlemsche Groote Markt, waar hij Laurens Janszoon Koster geërgerd moet hebben door zijn groote voorliefde voor alcohol.’

Het was in de schaduw van het standbeeld van die Coster waar Eden opnieuw niet van de fles kon blijven. Waar hij in 1893 nog zonder halsbreken een avontuur op de rolschaats had beëindigd, liep dat in 1910 dus niet zo goed meer af. De rolschaats en Eden waren niet voor elkaar gemaakt.

Schaatsen

permalink | plaats reactie |