Archieven van Elfstedentocht 1947 nog steeds gesloten

Het is vandaag precies 65 jaar geleden dat de Elfstedentocht eindigde in de grootste sportruzie ooit. Vanwege slechte controle werden de regels massaal overtreden, waarna een groot onderzoek volgde. In 2012 zijn de resultaten hiervan nog steeds gesloten voor onderzoek. Alleen in 2007 gingen de dozen voor één keer open. We hebben de beelden.

Oud-voorzitter van de Elfstedenvereniging Henk Kroes tussen de archiefdozen in Tresoar

De archieven van Vereniging De Friesche Elf Steden liggen in Leeuwarden, bij Fries Historisch en Letterkundig Centrum Tresoar - inventarisatie hier. Van deze zeven strekkende meters zijn twee dozen ontoegankelijk voor onderzoek: de resultaten van het onderzoek naar de Elfstedentocht van 1947. Zelfs na aanvraag bij de Elfstedenvereniging mogen deze documenten niet worden ingezien.

De Elfstedentocht van 1947 eindigde namelijk in een chaos, die zelfs in de luidruchtige geschiedenis van deze Friese ijsmaratahon ongeëvenaard is. Om te beginnen werd het overzicht verloren door de toerrijders toestemming te geven te starten in een stad naar keuze om vanaf daar de elf steden aan te doen. Op het eerste gezicht handig, omdat zo de drukte verspreid werd over de hele provincie. Het gevolg echter was dat de organisatie amper meer wist wat er op het ijs gebeurde, omdat iedereen overal was.

Wedstrijdrijder Henk Schueler, die in 1947 uit de uitslag werd gehaald, Henk Kroes en Elfstedenhistoricus Johannes Lolkama in 2007 bij de archiefdozen van 1947

Alles ging daarom mis, schreef Marnix Koolhaas hierover in 2007: 'Bij gebrek aan eigen controleurs langs het ijs was het bestuur volledig aangewezen op “verklikkers”. Die meldden zich zo kort na de oorlog, in de tijd dat de zuivering en bijzondere rechtsspraak nog in volle gang waren, in rotten van tien. “Goed of fout”: ook de Elfstedentocht raakte in 1947 volledig in de ban van de kernvraag waarmee het herrijzende vaderland zijn eigenwaarde wanhopig terugzocht.'

Hieronder de filmbeelden van die tocht:

De wedstrijdrijders maakten zich die dag schuldig aan de meest ernstige overtredingen: zuigen (achter niet-wedstrijdrijders schaatsen), opleggen (in een 'treintje' rijden) en zelfs een lift in de auto of achter de brommer. Na afloop kwamen daarom veel onderlinge beschuldigingen, die wegens gebrek aan eigen controleurs heel moeilijk waren na te trekken. De informatie kwam daarom via verklikkers of van de rijders zelf, die vervelende brieven ontvingen van de onderzoekscommissie.

Pas twee jaar later was dit onderzoek compleet afgerond! Het klassement van de wedstrijdrijders werd compleet veranderd, waarbij de oorspronkelijke nummer vijf werd aangewezen als winnaar. Mannen, die in 1947 nog goede schaatsvrienden waren, werden daarna gezworen vijanden. Schaatser Abe de Vries is zelfs naar Frankrijk verhuisd, omdat niemand meer iets met hem te maken wilde hebben!

Deze onderzoeksresultaten zijn sindsdien altijd gesloten gebleven voor buitenstaanders - óók voor de betrokken schaatsers. Alleen in 2007 maakte de Elfstedenvereniging een eenmalige uitzondering voor het NPS-programma De Avond van de Elfstedentocht. In het filmpje wordt goed duidelijk wat voor een dramatische dag de Elfstedentocht van 1947 is geworden. Kijk maar: 

Deze week heb ik weer eens gebeld met Tresoar of de archiefdozen van 1947 inmiddels toegankelijk zijn voor onderzoek. Nog steeds niet, aldus de archiefbeheerders, waarmee bovenstaande filmbeelden uit 2007 extra-historisch zijn. Want inmiddels zijn zelfs al de documenten uit de Greet Hofmans-affaire voor het publiek toegankelijk geworden...

Schaatsen

permalink | plaats reactie |

Reacties