Multimediaal

Olympische stadions in de tijd, De Feyenoord sportquiz, Sportnieuws op de kaart, een tag cloud, en het Sportbeeld van de dag archief. Kijk verder »


Sportbeeld van de dag

Dubbel-interview familie Kluivert



Koningshuis wankelde tijdens de Olympische Ruiterspelen van 1956

Door Jurryt van de Vooren 20-3-2013

NOC*NSF en Sportgeschiedenis.nl maken een gezamenlijke serie over de historische relatie tussen sport en het koningshuis. In dit deel het spectaculaire verhaal over prins Bernhard tijdens de Olympische Ruiterspelen van 1956, en hoe het Koningshuis toen langs de rand van de afgrond scheerde.

De sfeer op Paleis Soestdijk was in 1955 en 1956 om te snijden. De aanwezigheid van gebedsgenezeres Greet Hofmans zorgde daar voor grote spanningen tussen Juliana en Bernhard, die tot op regeringsniveau zorgen baarden. Hofmans werd er namelijk van verdacht politieke invloed uit te willen oefenen op de koningin, wat vooral Bernhard niet zinde.

Soestdijk viel tijdens deze Greet Hofmans-affaire uiteen in twee woedende kampen rond Juliana en Bernhard. Hun huwelijk dreigde op de klippen te lopen, en daarmee de toekomst van het Nederlandse koningshuis. ‘Elk incident dat de stemming verder kon verstoren,’ schreef historicus Cees Fasseur in 2008, ‘dreigde tot grote proporties te worden opgeblazen.’

Tschuli

Langs dezelfde koninklijke kloof ontwikkelde zich een ander conflict met Alexis Pantchoulidzew in de hoofdrol. Tschuli was een vertrouweling van Bernhard vanwege zijn innige relatie met prinses Armgard, de moeder van Bernhard. Oorspronkelijk kwam Pantchoulidzew uit Pjatigorsk, een stad niet ver van Georgië, waar hij diende bij de cavalerie. Hij werd een tweede vader voor Bernhard met paardensport als gedeelde passie. Het tweetal deed zo aan heel wat internationale wedstrijden mee. Bernhard leerde zelfs paardrijden van Pantchoulidzew, zoals later het geval was bij Beatrix en Irene.

Na de Tweede Wereldoorlog woonde Pantchoulidzew in Nederland, op kasteel Warmelo, samen met prinses Armgard. Bernhard kwam er graag, samen met Beatrix en Irene. In Soestdijk had hij ruzie over Hofmans, in Warmelo voelde hij zich veilig.

Fasseur schreef in zijn studie dat deze situatie tot grote spanningen leidde met Juliana en Wilhelmina. In oktober 1955 ontzegde de koningin Pantchoulidzew zelfs persoonlijk de toegang tot Paleis Soestdijk, waarna Bernhard, Beatrix en Irene nog vaker naar Warmelo gingen. Greet Hofmans zat ondertussen vooral bij Juliana.

Kolonel Pantchoulidzew, vriend van Prinses Armgard, in ruiterkleding met hoge ho…
Pantchoulidzew zelf

Familieruzie op olympisch niveau

In juni 1956 kwamen deze conflicten rond Hofmans en Pantchoulidzew tot een climax door een publicatie van Der Spiegel - precies op het moment dat Bernhard op de Ruiterspelen in Stockholm was. Was dat toeval of niet? Fasseur ging er in ieder geval niet dieper op in, zodat er van hem geen antwoord is te verwachten. Jammer, want hij is de enige historicus geweest, die toegang kreeg tot de koninklijke archieven.

Ondanks een gebrek aan officiële bronnen lijkt het er toch op dat Bernhard bewust aanstuurde op een dubbele climax – zowel rond Greet Hofmans als Alexis Pantchoulidzew. Zijn rol in de olympische beweging leek hiervoor zo’n goed alibi dat ook historici er meer dan een halve eeuw overheen hebben gekeken. En dus gaan we nu eens alles op een rij zetten.

Om te beginnen speelde Bernhard een centrale rol op de Ruiterspelen van 1956 in Stockholm, omdat hij sinds 1954 voorzitter was van de Fédération Équestre Internationale, de wereldbond van de paardensport. Die Ruiterspelen vonden dat jaar gescheiden plaats van de rest van de Olympische Spelen in Melbourne vanwege de strenge regels rond paarden in Australië. De Zomerspelen begonnen op 22 november, de Ruiterspelen al op 11 juni.

Bernhard had er verder persoonlijk had gezorgd dat Pantchoulidzew de enige Nederlandse deelnemer in Stockholm was, waarvoor nog wel een probleempje moest worden opgelost. Sportverslaggever Hans Eijsvogel zei hierover in 2008 tegen Netwerk: “Prins Bernhard heeft ervoor gezorgd dat Pantchoulidzew op versnelde wijze een Nederlands paspoort kreeg, want anders mocht hij niet starten. Het was een vriendendienst.”

Volkomen uit het niets werd Pantchoulidzew zo een Nederlands staatsburger, die meteen erna van het NOC toestemming kreeg om mee te doen aan de Ruiterspelen. Weliswaar op eigen kosten, maar op papier was het wel allemaal geregeld. Deze dubbelslag van paspoort en NOC-toestemming was duidelijk voorgekookt – volkomen in het belang van Bernhard.

Juliana en Wilhelmina waren daarom razend toen ze hiervan hoorden, want precies die man die uit Paleis Soestdijk was verwijderd, deed nu namens Nederland mee aan de Olympische Spelen. Stel dat Pantchoulidzew goud zou winnen: dan zou de Nederlandse vlag voor hem worden gehesen én het Wilhelmus worden gespeeld.

Pantchoulidzew bakte er alleen weinig van – mede omdat hij de pech had als eerste te moeten starten – en eindigde op een teleurstellende 28e plaats. “Het had beter gekund,“ zei hij in een eerste reactie. Toch heeft deze sporter nu nog steeds een record in handen als oudste Nederlandse deelnemer, die ooit aan de Olympische Spelen deelnam. De dag dat hij in actie kwam, was hij precies 67 jaar en 270 dagen oud.

Filmbeelden van de Ruiterspelen van 1956

Hamburg

Wilhelmina en Juliana moesten die week nóg een keer diep ademhalen door een interventie van Bernhard. Twee dagen voordat Pantchoulidzew in actie kwam had Der Spiegel een groot artikel over Greet Hofmans gepubliceerd, waarmee het koninklijke conflict op straat lag. Juliana kreeg niet eens de kans haar woedde te botvieren op Bernhard, want die zat toevallig net op de Ruiterspelen in Stockholm. Toeval of niet?

Het koningshuis hobbelde zo in die ene week letterlijk van het ene conflict naar het andere met als enige constante dat elke keer dezelfde partijen tegenover elkaar stonden – of het nou over Pantchoulidzew of over Hofmans ging.

NLD-500508-SOESTDIJK: Greet Hofmans, adviseur van koningin Juliana, kijkt met de…
Greet Hofmans op Paleis Soestdijk

Ook hier is een direct verband met Bernhards aanwezigheid op de Ruiterspelen, want in de vele onderzoeken naar de Greet Hofmans-affaire is inmiddels overeenstemming bereikt over de rol van Bernhard. Hij wordt gezien als de man die de contacten had gelegd met Der Spiegel om zo het conflict op straat te gooien, om daarmee Hofmans van het hof te verjagen.

Erg interessant is om dan de toenmalige berichten in de Nederlandse media te lezen dat Bernhard tijdens zijn reis naar Stockholm een tussenlanding had gemaakt in Hamburg. In deze stad zit het kantoor van Der Spiegel

Olympische Dag

Hoe Bernhard na de Ruiterspelen op Soestdijk werd ontvangen weten we helaas niet, maar echt gezellig zal het niet zijn geweest in de week dat het koningshuis wankelde. Als Juliana de naam van Pantchoulidzew hoorde, ontplofte ze, wat in het geval van Bernhard weer gold voor Hofmans. Het is daarom amper voor te stellen dat ze gezellig keuvelend even de afgelopen week doornamen. “Was het leuk met Tschuli in Stockholm, schat? En heb je nog de groeten gedaan bij Der Spiegel?”

De prins leed er in ieder geval niet lang onder, want twee dagen na thuiskomst reisde hij alweer naar Brussel voor de evaluatie van de Ruiterspelen. Pikant is dan weer wel dat Juliana, Bernhard, Irene en Margriet aan het eind van die week een bezoek brachten aan de Olympische Dag in het Olympisch Stadion. Gezamenlijk zaten ze op Koninklijke Loge en keken voor zich uit alsof er helemaal niets aan de hand was. Kijk maar:

koninklijk huis, prinsessen, koninginnen, prinsen, publiek, tribunes, stadions, …

Zo eindigde een olympische week waarin Bernhard tot twee keer toe zijn vrouw en schoonmoeder provoceerde met zowel Pantchoulidzew als Hofmans. Wat hierin dan vooral opvalt, is dat de zorgvuldig opgebouwde drie-eenheid tussen sport, vaderland en koningshuis voor even werd doorbroken. Bernhard bewandelde met de deelname van Pantchoulidzew aan de Ruiterspelen geheel zijn eigen weg, net zoals rond Greet Hofmans. Door deze twee conflicten in Stockholm met elkaar te combineren liep de goede relatie tussen koningshuis en de olympische beweging een deuk op, mede omdat het NOC zich achter de prins schaarde door toestemming te geven aan Pantchoulidzew om naar Stockholm te gaan. Dat zal de vriendschap met de koningin danig hebben bekoeld – in ieder geval voor enige tijd.

Tijd heelt echter alle wonden - ook in koninklijke kringen. Uiteindelijk was de deelname van Pantchoulidzew niet meer dan een rimpeling in de historische band tussen koningshuis en de Nederlandse sport.

Ondertussen wachten wij nog steeds op de eerste Nederlandse olympiër met blauw bloed.

Subside Sports - Grootste aanbod voetbalshirts

Reacties

Er zijn nog geen reacties geplaatst bij dit artikel.
Plaats reactie *


*


Sportus.nl
Headliner.nl